Home » Opinie » Pat?

Pat?

By | Categorieën: Opinie | Gepubliceerd Op: 3 januari 2012 | 2.7 min read |

Wat is eigenlijk het verschil tussen atheïsten en niet-atheïsten (theïsten, ietsisten en deïsten)? De tweede categorie meent dat er iets is wat de eerste categorie niet ziet; de eerste categorie stelt dat wat de tweede ziet er niet is. Een pat-stelling dus. Astronoom Peter Barthel pleit voor dialoog en nuancering.

Beide categorieën – atheïsten en niet-atheïsten – kunnen in verschillende mate orthodox zijn. Het was de atheïstische orthodoxie die Einstein bedoelde toen hij in 1943 schreef: “… fanatic atheists whose intolerance is of the same kind as the intolerance of the religious fanatics.” Over religieuze fanatici is in 2011 genoeg geschreven, daarover zal ik het hier nu niet hebben. Er is natuurlijk nog een derde categorie, die van de agnosten. Zij weten niet of zij iets moet geloven en leggen zich daar gewoon bij neer. Overigens: het blijft geloven – de waarheid kent niemand. Iedereen dient zich dat te realiseren.

Arrogant

De uitgesproken atheïst Herman Philipse schreef eens: “atheïsten zijn niet arrogant, ze denken gewoon beter na.” Ik vind dat wel degelijk arrogant en haal graag Galilei aan, die ondanks de kritiek van zijn werkgever vasthield aan zijn theorie, vanuit de gedachte: “ik kan niet geloven dat de Schepper de mens verstand en zintuigen geeft die hij vervolgens niet mag gebruiken.” Galilei behoorde tot de meest intelligente mensen van zijn tijd en zou ook in 2012 van mening verschild hebben met Philipse.

Max Planck noemde de wetenschap/ratio het fundament van alles, en religie/spiritualiteit de bekroning daarop: de feiten en de volheid. Dat is, behalve bescheidener, ook een heel wat genuanceerder opvatting, of liever wereldvisie.

Heren Philipse, Dawkins, en andere atheïsten: met een knipoog breng ik u ook graag de woorden van de beroemde fysicus Pauli over diens orthodox-atheïstische collega Dirac in herinnering: “There is no God and Dirac is his prophet …”

Drie lijnen

De sleutelvraag blijft: zijn wij toevallige passanten in een zich spontaan ontwikkelend systeem van “alleen maar atomen en molekulen” (zo las ik dat laatst)? Of zijn wij misschien wel meer dan dat: eregasten in een heelal met zin en doel? Er zijn drie lijnen te onderscheiden tussen de mens en het grote mysterie om hem heen: de rationele objectieve lijn van de wetenschap, de subjectieve emotionele lijn (u vindt Mozart misschien mooier dan ik en houdt minder van poëzie dan ik), en als derde lijn de zin en doel van (de mens in) dat mysterie. Volgens sommigen vallen de tweede en derde lijn samen. Hoe dan ook, die zin en doel, zeg maar Gods plan, blijven mij intrigeren. Het zoeken daarnaar geef ik nog niet op; het conflicteert trouwens volstrekt niet met mijn astronomische onderzoek. Kennis lost het mysterie niet op maar verdiept het.

Slechts door een open, verstandige opstelling van de kant van de niet-atheïsten en een minder arrogante houding van de kant van de atheïsten kan er weer wat beweging in de pat-stelling komen. Dat 2012 die beweging en dialoog zal laten zien.

Prof.dr. Peter Barthel is hoogleraar astrofysica aan de Rijksuniversiteit Groningen. Onlangs was hij in het nieuws dankzij zijn ludieke onderzoek van de maan op Sinterklaaspapier.
Foto: Sombrero galaxy M104. Copyright: ESO

Over de Auteurs: Peter Barthel

Home » Opinie » Pat?

Pat?

By | Categorieën: Opinie | Gepubliceerd Op: 3 januari 2012 | 2.7 min read |

Wat is eigenlijk het verschil tussen atheïsten en niet-atheïsten (theïsten, ietsisten en deïsten)? De tweede categorie meent dat er iets is wat de eerste categorie niet ziet; de eerste categorie stelt dat wat de tweede ziet er niet is. Een pat-stelling dus. Astronoom Peter Barthel pleit voor dialoog en nuancering.

Beide categorieën – atheïsten en niet-atheïsten – kunnen in verschillende mate orthodox zijn. Het was de atheïstische orthodoxie die Einstein bedoelde toen hij in 1943 schreef: “… fanatic atheists whose intolerance is of the same kind as the intolerance of the religious fanatics.” Over religieuze fanatici is in 2011 genoeg geschreven, daarover zal ik het hier nu niet hebben. Er is natuurlijk nog een derde categorie, die van de agnosten. Zij weten niet of zij iets moet geloven en leggen zich daar gewoon bij neer. Overigens: het blijft geloven – de waarheid kent niemand. Iedereen dient zich dat te realiseren.

Arrogant

De uitgesproken atheïst Herman Philipse schreef eens: “atheïsten zijn niet arrogant, ze denken gewoon beter na.” Ik vind dat wel degelijk arrogant en haal graag Galilei aan, die ondanks de kritiek van zijn werkgever vasthield aan zijn theorie, vanuit de gedachte: “ik kan niet geloven dat de Schepper de mens verstand en zintuigen geeft die hij vervolgens niet mag gebruiken.” Galilei behoorde tot de meest intelligente mensen van zijn tijd en zou ook in 2012 van mening verschild hebben met Philipse.

Max Planck noemde de wetenschap/ratio het fundament van alles, en religie/spiritualiteit de bekroning daarop: de feiten en de volheid. Dat is, behalve bescheidener, ook een heel wat genuanceerder opvatting, of liever wereldvisie.

Heren Philipse, Dawkins, en andere atheïsten: met een knipoog breng ik u ook graag de woorden van de beroemde fysicus Pauli over diens orthodox-atheïstische collega Dirac in herinnering: “There is no God and Dirac is his prophet …”

Drie lijnen

De sleutelvraag blijft: zijn wij toevallige passanten in een zich spontaan ontwikkelend systeem van “alleen maar atomen en molekulen” (zo las ik dat laatst)? Of zijn wij misschien wel meer dan dat: eregasten in een heelal met zin en doel? Er zijn drie lijnen te onderscheiden tussen de mens en het grote mysterie om hem heen: de rationele objectieve lijn van de wetenschap, de subjectieve emotionele lijn (u vindt Mozart misschien mooier dan ik en houdt minder van poëzie dan ik), en als derde lijn de zin en doel van (de mens in) dat mysterie. Volgens sommigen vallen de tweede en derde lijn samen. Hoe dan ook, die zin en doel, zeg maar Gods plan, blijven mij intrigeren. Het zoeken daarnaar geef ik nog niet op; het conflicteert trouwens volstrekt niet met mijn astronomische onderzoek. Kennis lost het mysterie niet op maar verdiept het.

Slechts door een open, verstandige opstelling van de kant van de niet-atheïsten en een minder arrogante houding van de kant van de atheïsten kan er weer wat beweging in de pat-stelling komen. Dat 2012 die beweging en dialoog zal laten zien.

Prof.dr. Peter Barthel is hoogleraar astrofysica aan de Rijksuniversiteit Groningen. Onlangs was hij in het nieuws dankzij zijn ludieke onderzoek van de maan op Sinterklaaspapier.
Foto: Sombrero galaxy M104. Copyright: ESO

Over de Auteurs: Peter Barthel