20 december 2024โ€ˆ/โ€ˆ

Kerst: van superhelden tot de incarnatie

Een maagd die zwanger wordt, dromen die de toekomst voorspellen, een ster die de weg wijst en als toppunt: God die mens wordt. Het kerstverhaal is nogal een wonderlijk verhaal. Wat betekent dat verhaal? En kun je er iets mee als je wetenschappelijk wilt blijven denken? Een paar diepe gedachten van onze platformen.

Het kerstverhaal, schrijft filosoof Jeroen de Ridder, is natuurlijk wel heel wonderlijk: โ€˜Engelen die aan dezen en genen verschijnen, een oude onvruchtbare vrouw die een kind krijgt, een maagd die zwanger wordt, dromen die de toekomst voorspellen, een ster die de weg wijst en – het hoogtepunt – God die mens wordt.โ€™

Hij gaat vooral in op dat laatste, de menswording van God (incarnatie). Hoe kon Jezus, zoals de kerk sinds het jaar 451 belijdt, twee naturen hebben, goddelijk en menselijk? De Ridder ziet dat vooral functioneel: Wie Jezus ziet, ziet wat God ten diepste bedoelt. Hij werkt dit uit in een artikel op Geloof en Wetenschap.

Ook filosoof Emmanuel Rutten heeft over de incarnatie geschreven op Geloof en Wetenschap. Bij de geboorte van Jezus stelt hij de vraag hoe God in dat babyโ€™tje kon โ€˜incarnerenโ€™. Dat kan, stelt hij, als God een lichaamsloze geest is. Dan is het denkbaar dat God een verbinding aanging met een stoffelijk lichaam. Vervolgens duikt hij in de vervolgvraag: kan geest los van materie bestaan? In een lezenswaardig betoog laat hij zien dat dit volgens hem inderdaad kan.

Bij Kerst hoort tot slot natuurlijk ook de Ster van Bethlehem. Die houdt al eeuwen zowel theologen als sterrenkundigen bezig, maar zoiets kan toch helemaal niet? Hierover zijn diverse stukken gepubliceerd op Geloof en Wetenschap, zoals dit bericht naar aanleiding van de publicatie โ€˜What was the Star of Bethlehem? Never stop looking at the skies in wonderโ€™. Misschien is er toch meer mogelijk dan we denken? En zie ook dit bericht dat naar verschillende publicaties over de Ster van Bethlehem verwijst.

Wat zegt het ons als we uitzoomen van de wonderlijke elementen naar het hele verhaal? Gaat het over vrede op aarde? Die vrede is nog ver weg, schreef theoloog Janine Hoogendoorn in 2021 voor De Grote Vragen, of het nu gaat om de conflicten of de klimaatverandering. Superhelden, van The Avangers of de Justice Leage in de bioscoop tot Bill Gates en Greta Thunberg in de echte wereld, die zouden er misschien iets aan kunnen doen. Maar wij??

Hoogendoorn stelt daar de onaanzienlijke Jezus in de stal tegenover, die later veelal verschoppelingen van de samenleving opzocht:

Het kerstverhaal laat zien dat het kleine groot is, en dat zelfs รญk misschien impact kan hebben op de wereld. (..) Het doet mij geloven dat ook รญk kan meebouwen aan een betere wereld, en misschien zelfs aan de hemel op aarde. Omdat grote dingen kunnen ontstaan uit het kleine!

In vergelijking tot het universum is zelfs onze aarde piepklein. Dat werd duidelijk op kerstavond 1968, toen Apollo 8 rondjes om de maan draaide. Vanuit deze ruimtecapsule is de beroemde โ€˜Earthriseโ€™ (Aarde-opkomst) foto gemaakt, die de aarde toont boven het maanoppervlak. Deze foto onderstreept de kwetsbaarheid van onze planeet, zo is te lezen bij Geloof en Wetenschap.

Misschien nodigt Kerst ons wel uit dit te zien: hoe klein het allemaal is, en toch hoe vol betekenis. Zo vol betekenis dat God zijn leven er aan verbindt.