Home » Opinie » Kerst en de Witte Koningin

Kerst en de Witte Koningin

By | Categorieën: Opinie | Gepubliceerd Op: 30 december 2014 | 2.7 min read |

Wie dezer dagen het traditionele kerstverhaal weer heeft gelezen, kan zo de competitie aan met de Witte Koningin uit Alice in Wonderland. Zoals u misschien nog wel weet, had zij zich bekwaamd in het geloven van onmogelijke dingen. Soms al wel zes voor het ontbijt! Dat aantal haal je zo als je leest wat er rond kerst allemaal gebeurde: engelen die aan dezen en genen verschijnen, een oude onvruchtbare vrouw die een kind krijgt, een maagd die zwanger wordt, dromen die de toekomst voorspellen, een ster die de weg wijst en — het hoogtepunt — God die mens wordt.

Dit alles valt maar moeilijk in te passen in onze verwetenschappelijkte kijk op de wereld. Zeker niet als je dan hoort wat voor hoogdravende metafysica er later in de christelijke traditie van is gemaakt. Neem die menswording bijvoorbeeld: “Waarlijk God en waarlijk mens, bestaande uit een redelijke ziel en een lichaam, één van wezen met de Vader naar zijn Godheid en één van wezen met ons naar zijn mensheid … in twee naturen, onvermengd, onveranderd, ongedeeld, ongescheiden,” aldus het Concilie van Chalcedon. Dit lijkt allemaal verdacht veel op 2 = 1 en dat kan niet kloppen.

Tweenaturenleer

Wat moet je hiermee? Ik waag me voor één keer aan een theologisch uitstapje. Een aantal jaren terug heeft Vincent Brümmer namelijk een intrigerend voorstel gedaan om de traditionele tweenaturenleer opnieuw te doordenken. Het staat in een boek dat ik zelf heel waardevol vond maar dat in Nederland maar beperkt aandacht heeft gekregen, Ultiem geluk. Het denken van de kerkvaders achter de Chalcedonische formule, zegt hij, was inderdaad sterk gekleurd door de platonische filosofie van hun tijd. Daarom is het een vergissing om te denken dat de aangehaalde formule als een wetenschappelijke theorie voor eens en altijd exact  beschrijft wat de ware aard van Jezus Christus is.

Brümmers advies is niet om de hele tweenaturenleer dan maar af te schaffen. Hij wil de centrale gedachte ervan juist bewaren en opnieuw verhelderen. Hij stelt voor om over het God-zijn en mens-zijn van Christus vooral functioneel denken: in termen van hoe God in Jezus handelt en welke rol Christus speelt in het grotere verband van de christelijke leer.

Ultieme geluk vinden

Wat houdt het dan bijvoorbeeld in om te zeggen dat Jezus ‘waarlijk God’ is? Dat God zichzelf in de persoon van Jezus waarlijk bekendmaakt als een liefdevolle God die uit is op verzoening en verbondenheid met mensen. Wie Jezus ziet, ziet wat God ten diepste bedoelt. Bovendien telt Jezus’ handelen als Gods eigen handelen. Wat Jezus deed, deed God. En dat Jezus ook ‘waarlijk mens’ is? Dat kun je zo opvatten dat Jezus duidelijk maakt wat het is om volmaakt mens te zijn. Leven in liefdevolle verbondenheid met God, zoals Jezus dat deed, is waar mensen voor bedoeld zijn. Zo vinden ze hun ultieme geluk.

Hiermee zijn de conceptuele problemen de wereld niet uit, maar misschien wordt het geloven in de tweenaturenleer zo wel minder onmogelijk. En anders kunnen we altijd nog het advies van de Witte Koningin overwegen. Als Alice protesteert dat het geen zin heeft om te proberen onmogelijke dingen te geloven, voegt de Koningin haar toe: “I daresay you haven’t had much practice.” Iets beter proberen dus.

 

Over de Auteurs: Jeroen de Ridder

Home » Opinie » Kerst en de Witte Koningin

Kerst en de Witte Koningin

By | Categorieën: Opinie | Gepubliceerd Op: 30 december 2014 | 2.7 min read |

Wie dezer dagen het traditionele kerstverhaal weer heeft gelezen, kan zo de competitie aan met de Witte Koningin uit Alice in Wonderland. Zoals u misschien nog wel weet, had zij zich bekwaamd in het geloven van onmogelijke dingen. Soms al wel zes voor het ontbijt! Dat aantal haal je zo als je leest wat er rond kerst allemaal gebeurde: engelen die aan dezen en genen verschijnen, een oude onvruchtbare vrouw die een kind krijgt, een maagd die zwanger wordt, dromen die de toekomst voorspellen, een ster die de weg wijst en — het hoogtepunt — God die mens wordt.

Dit alles valt maar moeilijk in te passen in onze verwetenschappelijkte kijk op de wereld. Zeker niet als je dan hoort wat voor hoogdravende metafysica er later in de christelijke traditie van is gemaakt. Neem die menswording bijvoorbeeld: “Waarlijk God en waarlijk mens, bestaande uit een redelijke ziel en een lichaam, één van wezen met de Vader naar zijn Godheid en één van wezen met ons naar zijn mensheid … in twee naturen, onvermengd, onveranderd, ongedeeld, ongescheiden,” aldus het Concilie van Chalcedon. Dit lijkt allemaal verdacht veel op 2 = 1 en dat kan niet kloppen.

Tweenaturenleer

Wat moet je hiermee? Ik waag me voor één keer aan een theologisch uitstapje. Een aantal jaren terug heeft Vincent Brümmer namelijk een intrigerend voorstel gedaan om de traditionele tweenaturenleer opnieuw te doordenken. Het staat in een boek dat ik zelf heel waardevol vond maar dat in Nederland maar beperkt aandacht heeft gekregen, Ultiem geluk. Het denken van de kerkvaders achter de Chalcedonische formule, zegt hij, was inderdaad sterk gekleurd door de platonische filosofie van hun tijd. Daarom is het een vergissing om te denken dat de aangehaalde formule als een wetenschappelijke theorie voor eens en altijd exact  beschrijft wat de ware aard van Jezus Christus is.

Brümmers advies is niet om de hele tweenaturenleer dan maar af te schaffen. Hij wil de centrale gedachte ervan juist bewaren en opnieuw verhelderen. Hij stelt voor om over het God-zijn en mens-zijn van Christus vooral functioneel denken: in termen van hoe God in Jezus handelt en welke rol Christus speelt in het grotere verband van de christelijke leer.

Ultieme geluk vinden

Wat houdt het dan bijvoorbeeld in om te zeggen dat Jezus ‘waarlijk God’ is? Dat God zichzelf in de persoon van Jezus waarlijk bekendmaakt als een liefdevolle God die uit is op verzoening en verbondenheid met mensen. Wie Jezus ziet, ziet wat God ten diepste bedoelt. Bovendien telt Jezus’ handelen als Gods eigen handelen. Wat Jezus deed, deed God. En dat Jezus ook ‘waarlijk mens’ is? Dat kun je zo opvatten dat Jezus duidelijk maakt wat het is om volmaakt mens te zijn. Leven in liefdevolle verbondenheid met God, zoals Jezus dat deed, is waar mensen voor bedoeld zijn. Zo vinden ze hun ultieme geluk.

Hiermee zijn de conceptuele problemen de wereld niet uit, maar misschien wordt het geloven in de tweenaturenleer zo wel minder onmogelijk. En anders kunnen we altijd nog het advies van de Witte Koningin overwegen. Als Alice protesteert dat het geen zin heeft om te proberen onmogelijke dingen te geloven, voegt de Koningin haar toe: “I daresay you haven’t had much practice.” Iets beter proberen dus.

 

Over de Auteurs: Jeroen de Ridder