God, seks en stuivertje wisselen

paradijs, still uit filmpje
10 mei
2016

Filmpje, Jehova’s getuigen en homo’s: en weer was een relletje geboren. Heeft seks de plek van geloof in genomen? Op het eerste oog wellicht een gekke vraag, maar zoals wel vaker: gekke vragen leveren soms mooie inzichten op. In dit geval een inzicht dat ons beter helpt begrijpen waarom maatschappelijke en politieke discussies over religie en seksualiteit zo moeizaam verlopen.

 

Stuivertje wisselen

Een paar sociologen hebben het in de afgelopen jaren gezegd: vroeger bepaalde je geloof je identiteit, tegenwoordig doet je seksualiteit dat. Of zoals dat mooi verwoord is in een onderzoeksaanvraag van Ruard Ganzevoort c.s.: “Lange tijd gold religie als identiteitsbepalend, authentiek, richtinggevend en publiek, terwijl seksualiteit werd gezien als omstreden, aangeleerd, te normeren en privaat. Tegenwoordig beschouwen de meeste mensen religie als iets waarvoor je kiest, maar je seksualiteit als een wezenlijk onderdeel van wie je bent. Religieuze identiteit en seksuele identiteit lijken dus van plaats te hebben geruild.” Door dit stuivertje wisselen, viel bij mij het kwartje. Zou dit niet een belangrijke verklaring zijn voor hoe de discussie over de weigerambtenaar is verlopen? In dit artikel wil ik daar verder op ingaan.

 

Weigerambtenaren

Velen zullen het nog wel herinneren, de discussies over ambtenaren van de burgerlijk stand met principiële problemen om het huwelijk van mensen van gelijk geslacht te voltrekken. Tegenstanders van de gewetensbezwaarde ambtenaren hebben zeer succesvol de term ‘ weigerambtenaar’ gemunt, het werd zelfs het woord van 2011. In dat jaar laaide de politieke discussie over de weigerambtenaar weer op. Het minderheidskabinet van VVD en CDA was van mening dat er ruimte moest blijven voor ambtenaren om geen homohuwelijken te sluiten. De Raad van State adviseerde naar aanleiding van een motie van Groenlinks en PvdA om vooral pragmatisch met de zaak om te gaan en uit zijn twijfels bij het bij wet regelen van het ontslaan van weigerambtenaren.
Voor de partij die in het verleden zich voorstond op de pragmatiek, D66, was dit al te pragmatisch. Gerard Schouw en Pia Dijkstra dienden een wetsvoorstel in waarvan het woord ‘principieel’ de grondtoon voert. Op 11 juni 2013 stemde een grote Kamermeerderheid in met dit voorstel. Alleen het CDA, de ChristenUnie en de SGP waren tegen. Een jaar later stemde de Eerste Kamer in met het wetsvoorstel.

 

Emotioneel debat

Het debat over de weigerambtenaar werd binnen en buiten het parlement met grote felheid en veel emotie gevoerd. Eerder vond ik het een fraai voorbeeld van de bekrompenheid van zowel activistische libertijnen als van orthodoxe christenen. Maar het beeld van ‘stuivertje wisselen’ geeft denk ik een scherper beeld. Want als je de argumenten van de voor- en tegenstander tegen elkaar afzet, dan zie je dat die argumenten, hoe principieel ook, toch aan de oppervlakte blijven.
Tegenstanders van de weigerambtenaren hebben globaal drie argumenten. In de eerste plaats dat ambtenaren de wet moeten uitvoeren. Ambtenaren mogen niet zelf bepalen aan welke wetten ze wel en niet toepassen. Een tweede argument is dat de overheid een verkeerd signaal geeft aan de samenleving door toe te staan dat mensen het sluiten van homohuwelijken mogen weigeren. Het derde en meest principiële is dat de overheid homo’s niet mag discrimineren.


Voorstanders voeren vaak twee praktische argumenten op: verbod op weigerambtenaren gaat in tegen de gemaakte afspraken én er zijn geen problemen, waar doen we moeilijk over? Daarnaast zijn er twee principiële argumenten: er dient ruimte te zijn voor meningen die indruisen tegen wat meerderheid vindt en een verbod op weigerambtenaren is de facto discriminatie van gelovigen.
Die felheid gaat denk ik dieper dan deze genoemde argumenten. Een deel van de emotie is te verklaren doordat het om een identiteitsverschuiving gaat. Wat is nu echt belangrijk in je leven en in het leven van andere mensen. Voor veel gelovigen is dat God en geloof, terwijl voor veel seculieren en zeker voor de homolobby dat seksualiteit is. Argumenten als ‘discriminatie’, ‘verkeerd signaal’, ‘gebrek aan tolerantie’ zijn allemaal een afgeleide van die diepere identiteitsverschuiving. Zolang die verschuiving niet wordt gezien of erkend, zal de discussie over de weigerambtenaar een discussie blijven tussen doven omdat de kern niet geraakt wordt en mensen dus niet overtuigd raken. Concreet betekent dit rond de weigerambtenaar het gesprek zou moeten gaan over ‘wat vinden we als samenleving nu belangrijker, onze seksualiteit of ons geloof? Niet dat dit mensen per se dichter bij elkaar zou brengen, maar geeft meer duidelijkheid.

 

Het gaat verder


Met de constatering dat religie en seks van plek hebben gewisseld: seksualiteit als kernonderdeel van je identiteit en religie als keuze, kun je er ook gif op innemen dat de weigerambtenaar niet de laatste discussie was over God en seks. Veelzeggend is dat ik dit artikel schreef voor de ophef over het ‘homofilmpje’ van de Jehova’s getuigen. Seks en geloof, het blijft nog even spannend.

 

Op 13 mei organiseert het tijdschrift Religie&Samenleving i.s.m. ForumC en het NWO programma Contested Privates een publiekssymposium over God, seks en politiek. Locatie: VU, Amsterdam. Voor meer info klik hier.

Dit artikel is een bewerking van een artikel dat Cors Visser eerder deze maand schreef voor het Christelijk Weekblad.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • @Bert, ik volg je niet helemaal je schrijft: 

    [Verantwoordelijke mensen kunnen niet vermijden die verantwoording te voelen en die ook te nemen, of ze nu religieus zijn of niet]

    Eens 

    Maar vervolgens: [Als de onderzoekers iets aangetoond zouden hebben dan is het dat religieus geloof mensen onverantwoordelijk kan maken]

    Natuurlijk kan dat, maar dat geldt zo zoveel zaken, maakt het... 23-01-2019 19:29
  • misschien schreef men 'geloofd' met een 'd' omdat geloven tegenwoordig wel wat iets uit de verleden tijd is geworden  ;-) 23-01-2019 19:13
  • De resultaten van zo'n wetenschappelijk onderzoek kunnen best wel kloppen.
    In iets geloven helpt vast en zeker. Het placebo effect is... 23-01-2019 19:11
  • @ChrisH: Als je de analogie even doortrekt naar de westerns, zie dat in de film The Good, The Bad and the Ugly, The Good er nog het beste... 23-01-2019 18:15
  • Gilbert,

    een atheïst of iemand die niet in god gelooft wijst een god niet af, neen, hij gelooft er gewoonweg niet in. Als men een god... 23-01-2019 18:10
  • Ronald V. zei Naar deze reactie >>>
    Aan de redactie

    In de regel is uw taal goed verzorgd. En zijn de plaatjes geslaagd. 

    Maar. Ik las: Als je geloofd dat ... 

    Sorry maar... 23-01-2019 17:42