Roger Penrose's eeuwig universum: een trap van Escher

Roger Penrose's eeuwig universum: een trap van Escher
19 jan
2016

Zou er iets voor de oerknal kunnen zijn? Is dit een zinvolle vraag? De legendarische Britse wetenschapper Roger Penrose denkt van wel. Volgens hem is ons universum slechts een eon in een oneindige cyclus, zoals een trap van M. C. Escher. Een buitengewone visie die doet denken aan de hindoeïstische filosofie van de Rig Veda over een eeuwig veranderlijk heelal.

Volgens het standaardmodel van de huidige kosmologie begon ons heelal zo’n 13,72 miljard jaar geleden met de oerknal. Hoewel de oerknaltheorie een uiterst accurate beschrijving oplevert tot een fractie van een seconde voor het begin van ons universum, maakt het moment van de oerknal zelf (op tijdstip t0) er geen deel van uit. Wanneer we proberen te extrapoleren naar het moment van de oerknal zelf, monden we uit in een singulariteit. Wat zoveel wil zeggen dat onze wetenschappelijke theorieën het op dat moment laten afweten en niet langer geldig zijn. Wat er ‘voor’ de oerknal kwam is een vraag zonder betekenis, net zoals de vraag wat er ten zuiden van de Zuidpool ligt.

 

Voor de oerknal?

Maar dat houdt wetenschappers niet tegen om te blijven proberen voorbij die ‘ondoordringbare grens’ te kijken. In 2010 beweerde de eminente Britse wetenschapper Roger Penrose, samen met Vahe Gurzadyan, aanwijzingen te hebben gevonden in de kosmische achtergrondstraling in de vorm van concentrische cirkels. Deze zouden mogelijk kunnen wijzen op een tijdperk vóór de oerknal. Deze cirkels zouden een soort van zwaartekrachtrimpelingen zijn als gevolg van botsende zwarte gaten in het ‘vorige’ heelal. [1]

Penrose is ervan overtuigd geraakt dat er een tijdperk is voor de oerknal. Ons universum is volgens hem slechts één universum in een oneindige cyclus van universa. [2] Een eeuwig heelal dat doet denken aan een trap van M. C. Escher, die eindeloos zowel naar boven als naar beneden gaat, tegelijkertijd.

 

Het einde van eeuwigheid

Penrose vertrekt vanuit de idee dat er zowel in de begin- als de eindtoestand van het universum alleen maar massaloze deeltjes zijn. Dat is een heel bijzondere toestand, want voor massaloze deeltjes die steeds met de lichtsnelheid bewegen bestaat er niet zoiets als tijd. En zonder tijd verliest ook het begrip ‘afstand’ zijn betekenis. Penrose laat zien dat we dan de meetkunde van de algemene relativiteitstheorie niet langer kunnen gebruiken en moeten overstappen op een hoekgetrouwe meetkunde waarin geen afstand bestaat.

 

Van eon tot eon

Via een zeer ingenieuze constructie zorgt Penrose voor een wiskundige afbeelding tussen die eindtoestand van het heelal en de begintoestand op het moment van de oerknal. Deze sluiten naadloos op elkaar aan. Ons universum is slechts een eon in een oneindige reeks van eonen.

Achter het model van Penrose zit ook een persoonlijk verhaal. Gustaaf C. Cornelis, een Belgische wetenschapsfilosoof die gespecialiseerd is in kosmologie, vertelt over een interview dat Penrose in 2011 gaf voor het NRC Handelsblad:

“Daarin herhaalt Penrose dat in 2005 de gedachte in een universum te vertoeven waarin enkel nog zwaartekrachtgolven en lichtdeeltjes overblijven hem dermate deprimeert dat hij een nieuw interpretatiekader zoekt.” [3]

 

Theologische curiositeit

Hoewel Penrose zelf een atheïst is, is het hem niet ontgaan dat zijn theorie “meer weg heeft van hindoeïstische filosofie” dan het standaardmodel van de oerknal. [4] Maar voor hem is dit niets meer dan toeval, een theologische curiositeit, [5] die geen enkele rol speelt in zijn onderzoek.

Of het model van Penrose nu ‘waar’ is of niet, dat doet er niet toe. Wetenschap heeft te maken met het bouwen van en zoeken naar modellen, en het tegen elkaar afwegen van die modellen, niet met het bepalen of een model ‘waar’ of ‘reëel’ is. Welk model uiteindelijk de bovenhand haalt zal een kwestie zijn van wetenschappelijke criteria, niet van religieuze voorkeuren. Het is niet aan religies om uitspraken te doen over hoe het heelal in elkaar zit.

Maar religies doen dat dus wel. Zo schrijft paus Franciscus I in zijn encycliek Laudato Si’ (2015):

“Hoe prachtig is de zekerheid dat het leven zich niet verliest in een hopeloze chaos, in een wereld gedomineerd door puur toeval of door een absurde herhaling van cycli!” [mijn cursivering][6]

Dat leidt ons tot een heel boeiende vraag: Hoe belangrijk zijn die uitspraken over hoe het heelal in elkaar zit voor de religies zelf? Zouden religies niet zonder die feitelijke waarheidsaanspraken over de werkelijkheid kunnen?

 

Noten

[1] Zie Gurzadyan, V.G. and Penrose, R., Concentric circles in WMAP data may provide evidence of violent pre-Big-Bang activity, (november 2010)

[2] Penrose, R., Cycles of Time. An Extraordinary New View of the Universe, London, Random House, 2010.

[3] Cornelis, G. C., Het geheim van de kosmologie ontrafeld. Ten dienste van een waarheid, Brussel, ASP editions, 2012, p. 320 (en noot 1222, p. 409). Een magistraal werk over de wetenschappelijke ontwikkelingen die geleid hebben tot de hedendaagse kosmologie.

[4][5] Brean, J., Sir Roger Penrose: Scientific Heretic, (7 oktober 2008), http://www.uncommondescent.com/science/sir-roger-penrose-scientific-heretic/ (toegang 11 januari 2016).

[6] Paus Franciscus I, Geprezen zijt Gij! Encycliek Laudato Si’, Brussel, Licap, 2015, p.45. Oorspronkelijke tekst: “...un mondo governato dalla pura casualità o da cicli che si ripetono senza senso! “

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Hallo Wim,

    zo iets heb ik Gilbert ook al proberen duidelijk te maken. Als niet geloven een onvermogen van een mens is, dan kan die mens... 27-06-2019 11:42
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Jac.

    Raar dat een god als deze zou bestaan mensen zou laten ontstaan die onmachtig zijn om tot het besef te kunnen komen dat deze god... 27-06-2019 10:06
  • Dag Jakob,

    ik heb ook die indruk over Marten, maar ik dacht, ik ga het toch eens proberen met een paar heel concrete vragen. Ik vrees... 27-06-2019 08:56
  • Gilbert,

    Waar, buiten je vele drogredenen, lever je nu bewijs dat het christendom de juiste godsdienst is?

    - Waarom is het christendom dan... 27-06-2019 08:28
  • Lieven,

    Marten zal hier geen bevredigende antwoorden op geven,  om de doodeenvoudige reden omdat hij ze niet weet. Marten zijn kracht ligt... 27-06-2019 05:42
  • Marten,

    er zijn jou al vele vragen gesteld die je nog niet hebt beantwoord. Misschien bewust of toevallig?
    Zo vroeg ik je niet lang geleden... 26-06-2019 21:04