Kunnen we niets over God weten?

Kunnen we niets over God weten?
12 jan
2016

Eind vorig jaar werd de Nationale Wetenschapsagenda gepresenteerd. Daar was een tamelijk wild proces aan vooraf gegaan, waarin ‘het Nederlandse volk’ zijn vragen aan ‘de wetenschap’ kenbaar kon maken, waarna een wijze commissie onder leiding van een hooggeleerde dame en heer de meeste van die vragen weer afserveerde.

Onbedoeld leverde de NWA een bevestiging op van het oude theologische leerstuk van Gods alomtegenwoordigheid. ‘God’ bleek namelijk twee keer op de agenda te staan: één keer verstopt achter het woord ‘religie’ — Vraag 61: ‘Zijn moderniteit en religie elkaars tegenpolen?’ – en één keer zelfs onverbloemd – Vraag 140: ‘Wat kunnen we als mensen weten over onszelf, God en onze plaats in de kosmos, en in hoeverre kan de wetenschap die kennis leveren?’

 

Weeffout

Dat lijkt op een weeffout in het hele proces. Het is immers een algemeen ontwijfelbaar leerstuk van de moderniteit dat je over God niets kunt weten. Nota bene de theologen geven dat tegenwoordig ook toe. Twee jaar terug schreef Ruard Ganzevoort, hoogleraar praktische theologie aan de Vrije Universiteit, al een pamflet waarin hij zijn vakgenoten opriep zichzelf te ‘re-branden’ als makelaars in levenswijsheid. Want, aldus Ganzevoort, “over ‘God’ als zodanig kunnen theologen niets zinnigs zeggen en het zou vermetel zijn dat toch te proberen.” Als dat al voor theologen geldt, dan zeker voor de rest van ons.

Het zal u niet ontgaan zijn dat het begrip ‘weten’ een sleutelrol speelt in deze discussie. Wanneer weet je iets? Volgens de meeste filosofen die zich met die vraag hebben beziggehouden, zijn daar ten minste drie dingen voor nodig. Om te weten dat, zeg, een lusitanist een kenner van de Portugese taal en cultuur is, moet je ten eerste denken dat dat zo is; je moet die overtuiging hebben. Ten tweede moet wat je denkt waar zijn; je kunt geen dingen weten die onwaar zijn (wat niet wegneemt dat je soms kunt denken dat je iets weet wat later onwaar blijkt te zijn — dat heet een vergissing). Ten derde moet er iets zijn wat je overtuiging rechtvaardigt; iets wat ervoor zorgt dat je overtuiging niet zomaar toevallig waar is. Dat kan een sterk argument zijn, maar ook het feit dat je overtuiging uit een betrouwbare bron komt, geproduceerd is door goed functionerende zintuigen, enz.

 

En God?

Hoe zit dat met God? Wat betreft de eerste voorwaarde is er geen probleem. Uiteraard kunnen mensen denken dat er een god bestaat. Schattingen lopen uiteen, maar zeker de helft tot ca. 85% van de wereldbevolking gelooft in een god. De tweede voorwaarde is de hamvraag: is het waar dat God bestaat? Dat kunnen we nu niet oplossen, maar we kunnen ons wel afvragen of er aan de derde voorwaarde voldaan kan worden als we veronderstellen dat God bestaat.

Je zou kunnen denken dat er goede argumenten voor Gods bestaan zijn. Dan kun je te weten komen dat God bestaat door je daarvan op de hoogte te stellen. Zo werkt het vaak met niet direct observeerbare dingen. Er zijn goede argumenten voor het bestaan van elektronen; door daarvan kennis te nemen kun je te weten komen dat ze bestaan. Er zijn geen goede argumenten voor het bestaan van eenhoorns, dus kunnen we niet weten dat die bestaan.

Een andere mogelijkheid is dat God zichzelf op de een of andere manier bekend maakt: mensen hebben al dan niet spectaculaire godservaringen en vertellen daarover aan anderen. Als zulke ervaringen dan het resultaat zijn van een goed functionerend en betrouwbaar cognitief mechanisme, dan kunnen we zo eveneens te weten komen dat God bestaat. Net zoals we te weten kunnen komen dat Johanna op het feest is door goed te kijken, of door het te horen van iemand anders die haar daar gesproken heeft.

Al met al zijn die vragen over God op de Nationale Wetenschapsagenda dus zo gek nog niet. Ik geef grif toe dat bovenstaande suggesties onaf zijn, maar daar is het dan ook een wetenschapsagenda voor.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Ben het helemaal met je eens @Lieven, in een dergelijk stramien heb je het wetenschappelijk gezien slechts over een krachtenspel met aanverwante effecten. 19-02-2019 14:44
  • @Bert: [Fysisch gezien is het een krachtenspel waarin het uitsluitingsprincipe van Pauli de sleutelrol speelt.

    Zo moet je de uitspraak van... 19-02-2019 14:38
  • Bert,

    dit is voor mij maar een zwak antwoord en gaat niet naar de essentie van wat ik schreef.
    [Ik ga ervan uit dat gevoel in de algemeen menselijke betekenis van het woord gebaseerd is op het gevoel van een atoom in de fysische betekenis.] dit is een heel wazige uitspraak.
    Je... 19-02-2019 14:17
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Ronald V.,

    Begrip is volgens mij het vermogen om iets correct te kunnen voorspellen maar daar had ik het niet over. 19-02-2019 13:14
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Lieven,

    Ik ga ervan uit dat gevoel in de algemeen menselijke betekenis van het woord gebaseerd is op het gevoel van een atoom in de... 19-02-2019 13:11
  • Ed Vaessen zei Naar deze reactie >>>
    “ik zal de link nog eens verstrekken, dan kun je hem zelf eens grondig doorlezen en je eigen conclusies trekken.”

    Een link is geschikt... 19-02-2019 11:48