Geloven in de liefde, juist in tijden van angst

Geloven in de liefde, juist in tijden van angst
14 dec
2015

De ogen van de wereld richtten zich op Parijs vanwege de afschuwelijke aanslagen. Bij aanvang deed het de Klimaattop in Parijs van 30 november tot 11 december bijna vergeten. Als we er dan toch iets over hoorden dan was het ‘code oranje’, ‘nu of nooit’ of ‘vijf voor twaalf’. De Franse cultuurfilosoof Pascal Bruckner stelt dat ecologische vraagstukken als klimaatverandering gedomineerd worden door dit soort denken in termen van angst en Apocalyps.

Parijs

De kans is groot dat als de euforie over de het akkoord in Parijs niet vertaald wordt in daden, angst en Apocalyps alleen maar toenemen. Ik ontken urgentie en onzekerheid rondom het vraagstuk niet, maar paus Franciscus laat een ander geluid horen van vreugde en liefde en geen angst en Apocalyps. Hij beschrijft in zijn encycliek Laudato Si’ de blik van Jezus, die de volheid van God aanwezig ziet in heel de schepping. Dit mag wat onwennig overkomen in de Westerse context, waar we religie doorgaans beperken tot de privésfeer of de kerk.
Het is dan ook niet voor niets dat de Orthodoxe Metropoliet John van Pergamo zijn presentatie bij de encyliek Laudato Si’ begint met de vraag: “Wat heeft ecologie met theologie te maken?” De senior adviseur van de Oecumenisch Patriarch van Constantinopel, opvolger van de apostel Andreas, stelt dat in conventionele theologieboeken en academische opleidingen van zowel Katholieken, Orthodoxen en Protestanten nauwelijks aandacht is voor ecologie. De blik van Jezus die de paus beschrijft, maakt echter wel ruimte voor ecologie. De encycliek kent een evenwichtige en uitvoerige weergave van de wetenschappelijke stand van zaken rondom klimaatverandering, maar voegt daar een eigen horizon aan toe.

 

Anders leren kijken

Volgens de paus is het nodig dat we anders leren kijken naar onze verhouding tot de natuur. Rode lijn van de encycliek is de onderlinge afhankelijkheid van alle dingen en de liefde die ons dat leert zien. De paus wijst erop dat alle schepselen dezelfde vader hebben. Hierdoor kunnen ze van elkaar houden met een vaderlijke liefde (no. 228). We moeten opnieuw beseffen dat we elkaar nodig hebben. De liefde van God opent daarvoor onze ogen. De encycliek pleit dan ook voor een beschaving van liefde, die heel de samenleving doordesemt (no. 231). De mens staat niet los van de natuur, maar is er tot in de vezels mee verbonden. Alleen zien we de natuur vaak niet staan, zeker niet in vormgeving van economie en maatschappij. De paus stelt dat de liefde ons steeds nieuwe ogen geeft. Ogen die verbinden en nieuwe wegen kunnen ontwaren. De liefde, die de natuur niet alleen instrumenteel ziet, kan nieuwe wegen zichtbaar maken. De liefde inspireert een transformatie naar een wereld waarin mens, dier, boom en plant deel uitmaken van eenzelfde gemeenschap, ‘een gemeenschappelijk huis’ zoals de ondertitel van de encycliek van de paus luidt. Liefde is daarmee niet zoetsappig of romantisch, maar wordt een politieke, economische en sociale kracht, die samenlevingen en economieën kan inspireren en veranderen.
Het perspectief uit de encycliek staat haaks op een heersende logica waarin de natuur juist gecontroleerd wordt en waarin we ons juist beschermen tegen de natuur door bijvoorbeeld de dijken als maar hoger te maken tegen steeds hogere kosten. Het liefdevolle perspectief is niet naïef. Ook in de economie komen we dergelijke richtingen tegen, denk hierbij aan initiatieven als het rapport Samenwerken met water van de Tweede Deltacommissie onder leiding van professor Cees Veerman. Er zijn legio voorbeelden van dergelijke ontwikkelingen in het groot en in het klein. Allemaal aanzetten in wetenschap en praktijk waarin een stap achteruit wordt gedaan om anders te leren aan kijken tegen de relatie mens en natuur. Opnieuw leren kijken vraagt volgens de paus om een lerende samenleving van bedrijfsleven, overheid, wetenschap, religie, media, jongeren, etc., die met vallen en opstaan samen verder komen. In bijbelse termen duurt het 40 jaar in de woestijn voordat de mens haar of zijn eigen beelden herzien heeft en van daaruit opnieuw heeft leren handelen in economie en samenleving. Een dergelijke lerende samenleving benadrukt al dat vraagstukken als klimaatverandering samen opgepakt moeten worden. De paus laat hiervan een inspirerend voorbeeld zien.

 

Paus en Patriarch

De paus zelf heeft zich weer laten inspireren door Zijne Al-Heiligheid Oecumenisch Patriarch Bartholomeus I, Aartsbisschop van Constantinopel en Nieuw Rome. Patriarch Bartholomeus is de eerste onder zijns gelijken van de Orthodoxe Kerk en spiritueel leider van zo’n 300 miljoen gelovigen. In de encycliek benadrukt de paus expliciet het werk van Patriarch Bartholomeus op het gebied van duurzame ontwikkeling. (no. 7-9) De Patriarch is al decennialang prominent in het wereldwijde debat over duurzame ontwikkeling en klimaat. Dit leverde hem de bijnaam de ‘groene Patriarch’ op. In 2008 werd hij door Time Magazine verkozen tot één van de honderd invloedrijkste mensen ter wereld vanwege zijn spirituele benadering van het milieuvraagstuk. Diverse thema’s van de ecologische visie van de patriarch keren terug in de pauselijke encycliek.
Paus en patriarch trekken samen op om ruim baan te maken voor de kosmische liefde, die een transformatie inspireert naar een wereld waarin mens, dier, boom en plant deel uitmaken van eenzelfde gemeenschap, een gemeenschappelijk huis. Geloof in die liefde creëert een perspectief van hoop, om het te zeggen met het loflied uit 1 Korinthe 13. Drijvende kracht is dan ten diepste geen angst, maar liefde die resulteert in creativiteit, verbinding, vreugde, en groei.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Eelco schrijft:

    "(misschien alleen op vrij slechte ontwerpen, zoals het oog)"

    Dat is weer typisch zo een Dawkins achtig  argument , maar... 25-08-2019 23:59
  • Lieven

    "dan is het dus maar net zoals bij het geloof van Gilbert, Ramon, Andre... een 'goede' moraal omwille van het ontlopen van een... 25-08-2019 23:53
  • @Lieven: Ik stelde toch:

    [ik zeg niet dat het voor iedere gelovige geldt, maar bij hen kan de angst voor repercussies in het Hiernamaals zeer zeker mede bepalend zijn voor op welke wijze ze in het leven staan.]

    Als je goed had gelezen wat ik schreef had je kunnen weten dat de door jou aangemerkte getrokken conclusie bij... 25-08-2019 21:53
  • Egbert, we hadden blijkbaar crosspost...
    Jouw reactie 25-08-2019 19:45 zag ik nu.

    Ik ben het er helemaal mee eens dat alle mensen van... 25-08-2019 19:59
  • Dag Egbert,


    ik concludeer niets maar ik dacht dat jij dit misschien concludeerde. Daarom bevroeg ik het bij jou.

    In de post erboven ging... 25-08-2019 19:53
  • @Lieven: Je was wat te snel met je conclusie, gelovigen en niet gelovigen kunnen in tijden van crisis toch beide van goede wil zijn.

    Waarom... 25-08-2019 19:45