Groot ontwerp
10 nov
2014

Wetenschap en religie lopen elkaar nog al eens voor de voeten; maar er is een overtuiging waarin ze elkaar kunnen vinden: de gedachte dat er aan de werkelijkheid een geniaal ontwerp ten grondslag ligt.

 

Beestjes

Het maakt schijnbaar verschil of je de wereld bestudeert door omhoog te kijken naar de sterrenhemel, of, iets bescheidener, door omlaag te kijken naar de aarde waar je kruipende beestjes ziet, droge planten en mest. Het zijn vooral de wiskundigen, fysici en filosofen die ontvankelijk zijn voor de verrukkelijke gedachte dat de werkelijkheid als ‘één grote symfonie’ is, van buitengewone schoonheid.

Het is opvallend dat we, onder wetenschappers, de meeste atheïsten aantreffen tussen de psychiaters en de biologen: de mensen die omlaag kijken. Het leven op aarde doet dan ook niet onmiddellijk denken aan een ‘symfonie’. We zijn, het toeval tartend, uit de nattigheid en de modder van de aarde omhoog gekropen. Het leven op aarde is naar, bruut en kortstondig; wij hebben geen bestemming dan de dood; de zin van het bestaan is ondoorgrondelijk. Onze levensloop is eerder een ratjetoe, een allegaartje, dan een sluitend, betekenisvol ontwerp.

Het is nu van tweeën één: is er wel of geen sprake van een groot ontwerp? Wie hebben er gelijk, zij die omhoog kijken of zij die omlaag kijken?

Warboel

Ik vermoed dat de biologen gelijk hebben – en de fysici ongelijk. We hebben een brein om ons lichaam te bedienen. Dat is geen eenvoudige taak! We moeten alle bewegende lichaamsdelen, alle zintuigelijke waarneming en alles wat we hebben geleerd aan elkaar knopen. Hand, oog en verstand moeten samenwerken, anders struikel je over je eigen benen. De natuur heeft daarom, van lieverlee, het brein van slak, egel en mensaap zo ingericht dat dít haar belangrijkste taak is: de vele spiergroepen in ons lichaam, de opeenvolgende stadia van een handeling, en de kennis en de instincten, zo te ordenen dat deze dieren hun biologische doelen kunnen vervullen.

Het is nu opvallend dat de regels die ons brein gebruikt om hand, oog en verstand met elkaar in de pas te laten lopen gelijk zijn aan de wetten die de fysicus ontwaart in de kosmos. Stuiten we hier op een ‘groot ontwerp’? Dat is moeilijk te geloven, want hoe hebben de eerste, zeer primitieve beestjes deze universele regels, deze grandeur, kunnen opmerken?

Vindingrijkheid

Het ‘grote ontwerp’ is vermoedelijk het gevolg van de vindingrijkheid die de evolutie aan de dag legde toen deze aan het brein de regels verschafte waarmee het verstand en lichaam kan ordenen. Deze regels zijn niet zozeer universeel als wel algemeen: het zijn regels die alle meningen, overtuigingen, inzichten, gewaarwordingen en reacties ordenen. Vergelijk het met de wetten in een land: omdat deze wetten algemeen gelden zijn alle mensen in staat om samen te werken. Zoals de maat van de muziek alle noten ordent, zo ordenen de algemene wetten alle gedachten en alle bewegingen- en zorgen voor eenheid van lichaam en geest.

De werkelijkheid zelf is vermoedelijk een warboel [1]. Ons brein moet orde scheppen in deze warboel. Dát is de functie van ons brein, dáár hebben wij dit orgaan voor nodig. Zoals de nieren schadelijke stoffen onttrekken aan het lichaam (wat een ontwerp!), zo onttrekt ons verstand schadelijke informatie aan onze voorstelling van de werkelijkheid. Onduidelijke, veranderlijke en strijdige denkbeelden en inzichten worden stelselmatig weggenomen uit onze gedachtestroom [2]. Wat overblijft is een begrijpelijke, logische wereld; een wereld die op maat gemaakt is voor de mens.

Omweg

Daarom, wie een fysicus hoort spreken over de ‘samenhang van klein en groot’, de ‘grandeur van het universum’, de ‘theorie van alles’, moet bedenken: hier staat iemand met het verstand van slak, egel en mensaap, die de logische eigenaardigheden van dit beperkte verstand, langs de omweg van wiskunde en sterrenkijker, aan zichzelf openbaar maakt.


Noten
[1] De fysicus heeft het [dus] bij het verkeerde eind: de wereld is een warboel en geen geordend schaakbord. We hoeven hem dan ook niet te geloven als hij beweert dat God niet kan bestaan. Wat weet hij ons nu te zeggen over het bestaan van God? Ons verstand heeft een beperkte biologische opdracht te vervullen. Dit levert echter ook een beperkte blik op de werkelijkheid op.
Logisch nadenken over het bestaan van God is daarom geen goed idee. Wellicht zijn intuïtie, mystieke ervaring of gewaagde gedachtesprongen geschikter om iets te leren over de zin van 't leven en het bestaan van God.
Een voorbeeld van een gewaagde gedachtesprong is deze: als de wereld een warboel is, dan kunnen we er niet systematisch en logisch over nadenken; als we niet logisch en systematisch over de wereld kunnen nadenken, dan is buiten onze logische voorstelling van de wereld om alles mogelijk! Ook het bestaan van God.
Waarom zouden we dan niet gelovig zijn? In ieder geval zijn de moderne sterrenkunde en fysica niet bij machte om ons voor te houden dat het geloof in God 'niet verantwoord' is.


[2] “Onduidelijke, veranderlijke en strijdige denkbeelden”: als deze ‘kwaadaardige’ denkbeelden, die de eenheid in ons wereldbeeld verstoren, uit onze gedachtestroom worden weggenomen, dan blijft de eenheid van ons wereldbeeld als vanzelf behouden. Een logisch, coherent wereldbeeld bouwen hoeft geen ingewikkelde cognitieve taak te zijn. Ik vermoed dat elke das, koolmees of muis deze kunst beheerst.

 

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Ja maar, Ronald, misschien kwam er op die andere planeten geen Adam en Eva als eerste bewoners en waren die aliens wel meteen héél brave... 19-06-2019 19:48
  • Ronald V. zei Naar deze reactie >>>
    God stuurt dezelfde Bijbel naar alle planeten waar intelligent leven is, zij het dat Jezus dan geen mens is maar een alien. Golgotha is everyewhere. 

    RV  19-06-2019 18:55
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Beste lezers.

    Citaat: --- ‘Er was ook leven in Amerika, toen Columbus er kwam. Wie weet heeft God meer bewoonbare plaatsen in het laten... 19-06-2019 18:22
  • Ronald V. zei Naar deze reactie >>>
    Beste Gilbert

    Wellicht ben ik meer doorkneed in het christendom dan jij. Ik ben christelijk opgevoed en wel gereformeerd. Dat gaat dieper... 19-06-2019 16:41
  • Gilbert Knuyt zei Naar deze reactie >>>
    ++  Geen vicieuze cirkelredenering bij vaststellen dat Jezus van goddelijke oorsprong is  ++

    Beste Ronald V. (18-06-2019 21:01),
    ... ... 19-06-2019 15:38
  • Gilbert Knuyt zei Naar deze reactie >>>
    Wie de sterrenhemel inkijkt, en daar misschien nog allerlei details over weet, komt onder de indruk.  Gelovigen komen op die manier onder... 19-06-2019 15:15