Spinnen, bijen en de moraal

Spinnen, bijen en de moraal
22 sept
2014

Stel dat je een zwarte weduwe spin was geweest. Dan had je gedacht — even gesteld dat je zou denken — dat er niks mis is met het afmaken van een mannetjesspin met wie je net hebt gepaard (vandaar overigens de naam van deze giftige beesten). Charles Darwin tobde hier ook al over. In The Descent of Man mijmerde hij dat als mensen net als bijen zouden leven, ongetrouwde vrouwen het waarschijnlijk als hun heilige plicht zouden beschouwen om hun broers te vermoorden.


Wat hebben we hieraan? Veel mensen zien hierin een sterk argument voor de conclusie dat er geen objectieve moraal kan bestaan. Ze geloven dat er los van menselijke afspraken en culturele praktijken geen normen, plichten en rechten zijn die betrekking hebben op hoe we ons horen te gedragen.

Mij lijkt het juist heel plausibel dat de moraal objectief is. Ik denk zelfs dat dat voor veel mensen geldt, ook al realiseren ze zich dat niet altijd. Ik wil een korte test doen om dit te bewijzen.

Denkfout

Mijn dochtertje van vier zegt tegen me: “Ik ben blij dat ik spruitjes niet lekker vind!” Ik vraag haar verbaasd waarom. Het antwoord: “Nou, als ik ze wel lekker had gevonden, had ik ze gewoon gegeten, terwijl ze hartstikke vies zijn.” Aandoenlijk, maar hier zit een denkfout in. Een parallel scenario. Je denkt bij jezelf: “Ik ben blij dat ik niet in de Middeleeuwen geboren ben, want dan had ik geloofd dat de zon om de aarde draait en dat klopt niet.” Dit is niet grappig of aandoenlijk, maar gewoon correct. Derde scenario. Je zegt: “Ik ben blij dat ik niet het oude Griekenland geboren ben, want dan had ik gedacht dat het acceptabel was om slaven te houden, terwijl het dat natuurlijk niet is.” De test is: lijkt dit meer op het eerste of op het tweede geval? Als je op mij lijkt, zeg je direct het tweede.

Objectieve status

Dat laat zien dat we over (in elk geval een deel van) de moraal niet denken als een kwestie van smaak of afspraken; als iets dat helemaal van onze ideeën, voorkeuren en gevoelens afhangt. Want dat is het verschil met het eerste scenario. De denkfout van mijn dochtertje is dat ze zich voorstelt dat ze wel van spruitjes houdt maar er daarbij vanuit gaat dat ze desalniettemin niet lekker zijn. Dat is onzin: of spruitjes lekker zijn hangt helemaal van je eigen smaak af. Maar zo werkt het dus niet bij morele kwesties: als je je voorstelt dat jij — of zelfs de hele maatschappij — zou vinden dat slaven houden onproblematisch is, wordt het daarmee niet vanzelf waar. Morele feiten hebben een objectieve status, net als bijvoorbeeld feiten over planeten en sterren.


Verandert evolutie hier iets aan? Misschien dat mensen denken van wel, omdat we heel anders over goed en kwaad zouden hebben gedacht als we anders geëvolueerd waren. Maar we hebben net geconstateerd dat hoe wij erover denken niet zomaar bepaalt wat de moraal is.

Afgehakte hand

Maar als wij door de evolutie nu heel anders uitgepakt waren, dan waren toch ook andere dingen goed en kwaad geweest? Als afgehakte ledematen met een dag of wat weer aan zouden groeien, zou het niet zo erg zijn om een hand af te hakken. Dan zouden er dus andere morele feiten geweest zijn.


Dat lijkt me ook. Maar dit pleit niet tegen de objectiviteit van morele feiten. Dat die feiten deels afhangen van hoe wij fysiek en psychologisch in elkaar zitten, maakt ze namelijk niet minder objectief. Aangezien onze ledematen niet vanzelf weer aangroeien, is het objectief verkeerd om ze zomaar af te hakken. Baby’s hebben voor hun ontwikkeling intensief menselijk contact nodig. Als ze dat niet hadden gehad, zouden ouders ook niet de morele plicht hebben om een baby dat contact te bieden. Feit blijft dat onze ideeën en praktijken niet bepalend zijn voor wat moreel goed en verkeerd is.

Als evolutie dus een uitdaging oplevert voor de objectiviteit van de moraal, dan moet die elders liggen. Daarover een volgende keer meer.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Wim,
    Ja ik ben ook benieuwd. 
    Maar van iemand zoals Gilbert hoef je niet veel te verwachten.. Hij is weliswaar een verdediger van de... 20-01-2019 15:23
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Jac.

    De vraag van Bart Klink, en mijn vraag, is wat is het wetenschappelijk gehalte van theologie. Als ze zo maar dingen beweren is... 20-01-2019 14:06
  • Wim de Rooij,
    Volgens mij heeft de theologie nooit een veronderstelling betreffende God bevestigd.
    Er is mij ge een enkele opziennbarende... 20-01-2019 13:10
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Beste lezers.

    Het onderwerp van deze draad is de vraag “Hebben theologen ja dan nee een betrouwbare kenmethode om iets te kunnen weten... 20-01-2019 10:31
  • Dag Egbert,

    wellicht heb je gelijk wat de discussie met Gilbert betreft. 
    Maar, zwijgen geeft hem mogelijk helemaal de illusie dat hij het... 20-01-2019 01:35
  • Het christelijk geloof is gebaseerd op een aantal gebeurtenissen of 'feiten' die mogelijk echt zijn gebeurd, maar die gelovig werden geduid... 20-01-2019 01:18