God of de big bang? De verscheurende keuze van Georges Lemaître

God of de big bang? De verscheurende keuze van Georges Lemaître
07 aug
2014

Stephen Hawking beweerde in zijn boek The Grand Design dat hij God als Schepper niet nodig had in zijn heelalmodel. Hij kon de big bang louter op basis van natuurkundige wetten verklaren. De ironie van de geschiedenis wil dat de oorspronkelijke bedenker van de bigbangtheorie een katholiek priester was: Georges Lemaître. Hoe dacht Lemaître daar zelf over? Moest hij kiezen tussen God of de big bang?

In de jaren twintig van de vorige eeuw ontdekte de sterrenkundige Edwin Hubble dat het heelal uitdijde. Een paar jaar later publiceerde Georges Lemaître, niet alleen een briljant fysicus maar ook een katholiek priester, een heel gedurfde hypothese: als het heelal uitdijt, dan moet het ooit een begin hebben gehad. Zijn idee werd op heel veel scepsis in de wetenschappelijke wereld onthaald, niet in het minst door Albert Einstein, waar Lemaître erg naar opkeek. Men verweet hem dat hij als wis- en natuurkundig opgeleide priester wetenschap wilde gebruiken om het christelijke scheppingsverhaal te ondersteunen. Lemaître heeft alle moeite van de wereld gedaan om die verwijten te ontzenuwen en om geloof en wetenschap uit elkaars vaarwater te houden. Hij wilde dat men zijn kosmologische theorie louter en alleen op haar wetenschappelijke verdiensten zou beoordelen. [1]

Dat Lemaître zowel natuurkundige als priester was, maakt het zo interessant om na te gaan hoe hij dacht over geloof en wetenschap. Stond hij voor de verscheurende keuze tussen God of de big bang? Sommigen blijven het een mysterie vinden hoe Lemaître als wetenschapper zijn kosmologische theorie kon blijven verdedigen zonder in tegenspraak te komen met zijn geloof. Dat is de kernvraag die ik verder ben gaan onderzoeken [2]. En vooral: kunnen we uit zijn inzichten conclusies trekken voor de discussie van vandaag over geloof en wetenschap?

Of het heelal een “natuurlijk begin” heeft gehad of daadwerkelijk een schepping uit het niets is geweest, was volgens Lemaître een filosofische vraag waarop de natuurwetenschap geen antwoord kon geven. Zeggen dat God de big bang in gang  heeft gezet is wetenschappelijk gezien een betekenisloze uitspraak: je kan het concept ‘God’ niet schrijven als onderdeel van een wiskundige vergelijking of afleiden uit de waarnemingsgegevens.

Voor Lemaître zijn geloof en wetenschap ‘twee wegen naar de waarheid’. Wetenschap en geloof bevinden zich op verschillende niveaus en spreken niet dezelfde taal. Wetenschap en geloof zijn geen rivaliserende verklaringen van de werkelijkheid die elkaar op hetzelfde domein bekampen. Het zijn twee menselijke activiteiten die elk hun eigen, specifiek discours hanteren en die zich elk op een eigen domein afspelen. Om een begrip van de filosoof Wittgenstein te gebruiken: geloof en wetenschap zijn twee verschillende taalspelen die enkel aan de oppervlakte gelijkenissen vertonen. Er kan enkel een probleem ontstaan wanneer men elementen uit beide taalspelen zou gaan vermengen. Bijvoorbeeld wanneer men het theologische begrip ‘schepping’ zou gebruiken in een fysisch kosmologisch model. ‘Schepping’ hoort thuis in het religieuze taalspel en is geen wetenschappelijke hypothese die kan worden weerlegd op basis van waarnemingsgegevens.

Betekent dat dan dat er geen dialoog of wisselwerking mogelijk is tussen wetenschap en geloof? Dat elke poging tot dialoog leidt tot “grensoverschrijdend gedrag”? De lijn tussen dialoog en grensoverschrijding is soms flinterdun. Wanneer Stephen Hawking beweert dat zijn heelalmodel God uitsluit [3], respecteert hij de grens tussen wetenschap en wereldbeschouwing niet. Je kan het ‘methodologisch atheïsme’ dat je hanteert als je wetenschap bedrijft niet gebruiken om wereldbeschouwelijk atheïsme te onderbouwen. Maar evenmin kan je een theïstische wereldbeschouwing funderen louter op basis van een kosmologische theorie.

Wanneer een notoir atheïst als Lawrence Krauss stelt dat wetenschap het niet onmogelijk heeft gemaakt om te geloven in God, maar het alleen mogelijk heeft gemaakt om niet te geloven in God [4], dan is dit een legitieme levensbeschouwelijke appreciatie. En wanneer een gelovig wetenschapper als Leslie Wickman in vervoering het beoefenen van wetenschap omschrijft als een vorm van dankbetuiging aan God [5], dan is dit eveneens een legitieme levensbeschouwelijke appreciatie. Vanuit de manier waarop Lemaître een welbegrepen verschilmodel tussen geloof en wetenschap hanteert kunnen we hierop antwoorden dat zowel de gelovige als de niet-gelovige vrij zijn in hun metafysische of religieuze appreciatie. Zolang deze maar niet vermengd wordt met het wetenschappelijke werk zelf, dat wil zeggen de methodes, de theorieën, de resultaten, de experimenten.


Noten
[1] Hij was er dan ook allesbehalve gelukkig mee toen uitgerekend paus Pius XII in 1951 een toespraak hield waarin hij in Lemaîtres kosmologische theorie een wetenschappelijke bevestiging zag van de christelijke scheppingsleer. Hij reisde zelfs naar het Vaticaan om de paus ervan te overtuigen niet langer zijn kosmologisch model als bevestiging van de bijbelse scheppingsverhalen te gebruiken.
[2] Zie mijn scriptie: Alexander van Biezen, Tussen geloof en wetenschap. Georges Lemaître, paus Pius XII en de oerknaltheorie, KU Leuven, 2014, te raadplegen op: http://www.scriptiebank.be/scriptie/tussen-geloof-en-wetenschap-georges-lemaitre-paus-pius-xii-en-de-oerknaltheorie
[3] S. Hawking & L. Mlodinow, The Grand Design, Londen, Bantam Books, 2010 (repr. 2011).
[4] L. Krauss, A Universe from Nothing. Why There Is Something Rather than Nothing, Londen, Simon & Schuster, 2012, p. 183.
[5] L. Wickman, Does the Big Bang breakthrough offer proof of God?,  (March 20, 2014), (toegang 28/03/2014).

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Ronald V. zei Naar deze reactie >>>
    En voor alle duidelijkheid, 

    ik blijf de schoft Egbert in de gaten houden. 

    GODVERREDOMME

    Ik laat me niet meer bedreigen, ik laat niet... 07-12-2019 08:41
  • @Edward: Zo staat het ook in de link vermeld.

    Quote: "Naast de ontologische argumenten voor het bestaan van God, zijn er nog vele andere,... 07-12-2019 00:42
  • Edward Apcar zei Naar deze reactie >>>
    Egbert,

    “je zou hoogstens plausibel proberen te kunnen maken dat God bestaat”.
    Datis precies wat ze doen. Ben ik met je eens.
    Ik heb... 07-12-2019 00:03
  • Ronald V. zei Naar deze reactie >>>
    Overigens, Egbert, 

    je blijft gewaarschuwd. Godverdomme, vuile sociopaat. 

    Jij hebt mij bedreigd, je verspreidt lasters over mij, je jat... 07-12-2019 00:02
  • @Edward, dat wordt later ook in het artikel ontkracht, je zou hoogstens plausibel proberen te kunnen maken dat God bestaat. 06-12-2019 23:08
  • Edward Apcar zei Naar deze reactie >>>
    Egbert,
    Zoals Ronald in zijn post van. 06-12-2019 15:22 al stelt: “Het godsbewijs van de logicus Gödel klopt als je de premisses... 06-12-2019 21:56