Religie zonder God?

Religie zonder God?
14 apr
2014

Hier is een manier om in één keer van alle vermeende en echte conflicten tussen geloof en wetenschap af te raken: verklaar eerst dat geloof alleen maar om een levenshouding gaat; om voelen, willen en handelen op een bepaalde manier. Verklaar daarna dat wetenschap je vertelt hoe de wereld in elkaar zit. Omdat geloof nu geen feitelijke claims meer maakt en wetenschap geen claims over hoe je in het leven hoort te staan zijn alle conflicten de wereld uit, zonder ingewikkelde redeneringen bovendien.

 

Ik kom hierop omdat het me opvalt dat er de laatste tijd veel aandacht is voor ‘religie zonder God’. Alain de Botton schreef een boek over Religie voor atheïsten. Op eigen bodem zijn Theo de Boer en Ger Groot in gesprek over Religie zonder God. En onlangs las ik op de website van de New York Times een interview met de Joodse filosoof Howard Wettstein, die recent een boek heeft geschreven over naturalistische religie.

Om op die laatste verder te gaan: Wettstein is een minutieus beoefenaar van de Joodse godsdienstige rituelen: lezing van de Torah, bidden en, zo zegt hij, zelfs het contact maken met en ervaren van God. Desalniettemin noemt hij zichzelf een overtuigd naturalist (maar geen atheïst) en dat betekent voor hem dat er geen bovennatuurlijke wezens bestaan.

Net zoals wiskundigen prima wiskunde kunnen bedrijven zonder er metafysische opvattingen op na te houden over het al dan niet bestaan van getallen, kunnen gelovigen ook ‘aan religie doen’ zonder opvattingen te koesteren over het al dan niet bestaan van God. Je moet het beoefenen van een praktijk en het theoretiseren over die praktijk goed uit elkaar houden, waarschuwt Wettstein.

Ligt het nu echt zo eenvoudig? Het is ongetwijfeld waar dat je om te geloven geen ingewikkelde filosofische of theologische redeneringen over Gods bestaan en eigenschappen hoeft te kunnen ophangen. Maar de suggestie van godloze religie gaat een stap verder: je hoeft helemaal niets te geloven over God om toch volwaardig religieus te kunnen zijn.

Wat ook waar is, is dat je mee kunt doen aan religieuze rituelen vanwege niet-religieuze voordelen die je erin ziet, zonder te geloven dat ze verwijzen naar een achterliggende religieuze werkelijkheid. Je kunt de Torah, de Bijbel of de Koran lezen als wereldliteratuur, religieuze muziek maken en genieten van haar esthetische kwaliteiten, of bidden op de manier waarop je in een dagboek schrijft: zonder de verwachting dat iemand je hoort. Maar dit heeft toch iets van doen alsof. Het is geen echte religie en zo denken de meeste mensen die op deze manier met godsdienstige rituelen bezig zijn bij mijn weten er ook niet over.

Het grote probleem van de positie van Wettstein en andere voorstanders van religie zonder God is dat religieuze praktijken bepaalde vooronderstellingen moeten maken willen ze zinvol beoefend kunnen worden. Je tot God richten in een gebed en hem dingen voorleggen en vragen slaat alleen ergens op als God bestaat; er op de een of andere manier is. Bovendien moet hij gebeden kunnen (ver)horen en dus een persoonsachtig wezen zijn. Iets vergelijkbaars geldt voor diverse andere religieuze praktijken.

Hier zit ook een cruciaal verschil met wiskundigen en hun getallen: voor het bedrijven van wiskunde maakt het geen verschil of getallen onafhankelijk bestaande Platoonse ideeën, abstracte objecten of juist fictieve dingen zijn. Wiskundigen vragen geen dingen aan getallen, ze hopen niet op hun ingrijpen en ze verwachten hun eeuwig heil er niet van. De wiskundige praktijk hoeft maar weinig vooronderstellingen te maken om toch zinvol te zijn. Deze vergelijking gaat dus niet op.

Religie zonder God mag dan conflicten tussen geloof en wetenschap opheffen, maar dat gaat op de manier waarop we meestal conflicterende afspraken in onze agenda oplossen: door het één niet te doen en het ander wel. Zo’n oplossing zal maar weinig gelovigen kunnen bekoren.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Ronald V.

    [Een reflex is nog lang geen reflectie.]
    Dat ontken ik nergens maar voor reflectie is minstens een reflex nodig en voor een reflex heb je geen brein nodig, een atoom is... 19-02-2019 15:40
  • @Ronald schrijft:

    [Eigenlijk behoor je bijval te krijgen van Egbert want die is tegen de wetenschap en oppert geregeld dat er best zonder hersentjes gedacht kan worden. Maar blijkbaar trolt hij liever.]

    Je kletst weer eens uit je nek, ik ga hier inhoudelijk niet eens meer op in.

    Het monopoly op de huistrol is hier enkel... 19-02-2019 15:39
  • Benedict Broere zei Naar deze reactie >>>
    Egbert 18-02-2019 21:05 -- Je hebt het over een concept dat vanaf ongeveer de Stoa, via Plotinus, Eriugena, Schelling, Hegel, Bergson,... 19-02-2019 15:35
  • Niet zulke lange teentjes @Bert, je kunt toch wel tegen een stootje;) 19-02-2019 15:34
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Egbert,

    [Nee Bert, je begint langzamerhand de weg een beetje kwijt te raken, bemerk ik wel.  
    Geeft niets, kan gebeuren.]
    OK, dan zijn we... 19-02-2019 15:31
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Lieven,

    [Een atoom heeft volgens mij geen besef, noch van wat er met het atoom gebeurt, nog dat het atoom beseft dat het een atoom is.]
    Precies, maar volgens mij geldt dat evenzo voor de ontzaglijk complexe atomaire structuur die ons lichaam vormt. We kunnen daar... 19-02-2019 15:26