Religie zonder God?

Religie zonder God?
14 apr
2014

Hier is een manier om in één keer van alle vermeende en echte conflicten tussen geloof en wetenschap af te raken: verklaar eerst dat geloof alleen maar om een levenshouding gaat; om voelen, willen en handelen op een bepaalde manier. Verklaar daarna dat wetenschap je vertelt hoe de wereld in elkaar zit. Omdat geloof nu geen feitelijke claims meer maakt en wetenschap geen claims over hoe je in het leven hoort te staan zijn alle conflicten de wereld uit, zonder ingewikkelde redeneringen bovendien.

 

Ik kom hierop omdat het me opvalt dat er de laatste tijd veel aandacht is voor ‘religie zonder God’. Alain de Botton schreef een boek over Religie voor atheïsten. Op eigen bodem zijn Theo de Boer en Ger Groot in gesprek over Religie zonder God. En onlangs las ik op de website van de New York Times een interview met de Joodse filosoof Howard Wettstein, die recent een boek heeft geschreven over naturalistische religie.

Om op die laatste verder te gaan: Wettstein is een minutieus beoefenaar van de Joodse godsdienstige rituelen: lezing van de Torah, bidden en, zo zegt hij, zelfs het contact maken met en ervaren van God. Desalniettemin noemt hij zichzelf een overtuigd naturalist (maar geen atheïst) en dat betekent voor hem dat er geen bovennatuurlijke wezens bestaan.

Net zoals wiskundigen prima wiskunde kunnen bedrijven zonder er metafysische opvattingen op na te houden over het al dan niet bestaan van getallen, kunnen gelovigen ook ‘aan religie doen’ zonder opvattingen te koesteren over het al dan niet bestaan van God. Je moet het beoefenen van een praktijk en het theoretiseren over die praktijk goed uit elkaar houden, waarschuwt Wettstein.

Ligt het nu echt zo eenvoudig? Het is ongetwijfeld waar dat je om te geloven geen ingewikkelde filosofische of theologische redeneringen over Gods bestaan en eigenschappen hoeft te kunnen ophangen. Maar de suggestie van godloze religie gaat een stap verder: je hoeft helemaal niets te geloven over God om toch volwaardig religieus te kunnen zijn.

Wat ook waar is, is dat je mee kunt doen aan religieuze rituelen vanwege niet-religieuze voordelen die je erin ziet, zonder te geloven dat ze verwijzen naar een achterliggende religieuze werkelijkheid. Je kunt de Torah, de Bijbel of de Koran lezen als wereldliteratuur, religieuze muziek maken en genieten van haar esthetische kwaliteiten, of bidden op de manier waarop je in een dagboek schrijft: zonder de verwachting dat iemand je hoort. Maar dit heeft toch iets van doen alsof. Het is geen echte religie en zo denken de meeste mensen die op deze manier met godsdienstige rituelen bezig zijn bij mijn weten er ook niet over.

Het grote probleem van de positie van Wettstein en andere voorstanders van religie zonder God is dat religieuze praktijken bepaalde vooronderstellingen moeten maken willen ze zinvol beoefend kunnen worden. Je tot God richten in een gebed en hem dingen voorleggen en vragen slaat alleen ergens op als God bestaat; er op de een of andere manier is. Bovendien moet hij gebeden kunnen (ver)horen en dus een persoonsachtig wezen zijn. Iets vergelijkbaars geldt voor diverse andere religieuze praktijken.

Hier zit ook een cruciaal verschil met wiskundigen en hun getallen: voor het bedrijven van wiskunde maakt het geen verschil of getallen onafhankelijk bestaande Platoonse ideeën, abstracte objecten of juist fictieve dingen zijn. Wiskundigen vragen geen dingen aan getallen, ze hopen niet op hun ingrijpen en ze verwachten hun eeuwig heil er niet van. De wiskundige praktijk hoeft maar weinig vooronderstellingen te maken om toch zinvol te zijn. Deze vergelijking gaat dus niet op.

Religie zonder God mag dan conflicten tussen geloof en wetenschap opheffen, maar dat gaat op de manier waarop we meestal conflicterende afspraken in onze agenda oplossen: door het één niet te doen en het ander wel. Zo’n oplossing zal maar weinig gelovigen kunnen bekoren.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Ronald V. zei Naar deze reactie >>>
    GODVERREDOMME

    GODVERREDOMME

    GODVERREDOMME

    LIEVEN, STOP MET HET KEUVELEN MET DIE SMEERLAP, DIE GROSSIERT IN BEDREIGINGEN< DOODSWENSEN,... 21-08-2019 01:15
  • Hallo Wim, ik zeg niet dat geloven in een leven na de dood een 'waan' is, want ik weet het niet oh het bestaat. Als het bestaat dan is het... 20-08-2019 22:36
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Lieven.

    ik lees in je laatste bijdrage dat ook jij denkt dat het geloven in een leven na de dood een waan is. Vergis ik me?

    Ook al... 20-08-2019 22:05
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Gilbert Knuyt.

    Dat bedoel ik met er is geen schijntje van bewijs. Je toont aan dat ik gelijk heb.

    Dat men lang dacht dat er leven na... 20-08-2019 21:48
  • Het punt betrof nu juist de inhoud hé:)

      20-08-2019 18:12
  • Wim, ik denk dat wezens die het bewustzijn en de gedachte kunnen vormen dat ze sterfelijk zijn tot de hoopvolle gedachte aan een leven na de... 20-08-2019 17:18