Eerherstel voor de God van de filosofen

Eerherstel voor de God van de filosofen
10 okt
2012
De God van de filosofen is geen populair karakter. Dat merkte je goed in alle aandacht voor Emanuel Ruttens rationele argumenten voor het bestaan van God en ook in commentaar op de discussie tussen Richard Swinburne en Herman Philipse afgelopen voorjaar op de Vrije Universiteit. Zulk soort exercities zijn waardeloos, want ze gaan alleen maar over de God van de filosofen, klonk het verwijt. Van overtuigde atheïsten kan ik me voorstellen dat ze niets hebben met de God van de filosofen — ze zijn het aan hun stand verplicht om niks te hebben met goden van wie dan ook. Opvallender is het dat ook de nodige gelovige christenen lieten weten weinig op te hebben met deze God van de filosofen. Dat trek ik me aan. Als filosoof en gelovige kan ik moeilijk anders dan sympathie hebben voor de God van de filosofen.

 

Ik heb me daarom afgevraagd wat hier aan de hand is. Het kan volgens mij niet de bedoeling zijn om te beweren dat filosofen die argumenteren voor het bestaan van God geloven in een andere God. Letterlijk genomen zou dat immers betekenen dat er twee goden bestaan en dat zouden christenen nooit willen zeggen.

Eigenschappen

Wat dan? Filosofische argumenten gebruiken abstracte omschrijvingen van God: ‘datgene groter dan welk niets gedacht kan worden’, ‘almachtig, alwetend en algoed persoonlijk wezen’ of ‘persoonlijke eerste oorzaak’. Misschien protesteren mensen tegen de God van de filosofen omdat ze denken dat deze omschrijvingen onjuist zijn? Dat kan voor vrijzinnig-georiënteerde gelovigen of ietsisten. Voor hen is het bijvoorbeeld nog maar de vraag of God algoed is, of een persoon. Maar als dit het probleem is, zou het eerlijker zijn om te zeggen dat het bezwaar gericht is tegen de God van het traditionele christendom. Filosofen hebben er dan weinig mee te maken.

Voor christenen die zich in de brede stroom van de orthodoxie bewegen — laten we zeggen dat ze de Apostolische geloofsbelijdenis en de geloofsbelijdenis van Nicea aanvaarden — kan dit het probleem eigenlijk niet zijn. Zij geloven al dat God een persoonlijk wezen is, schepper van alle dingen en almachtig. Alwetendheid en algoedheid worden weliswaar niet met zoveel woorden genoemd in de belijdenissen, maar zijn in de traditie al eeuwenlang aan God toegedicht.

Klemtoon

Zou het voor hen dan vastzitten op de klemtoon? In de Bijbel komen immers heel andere kenmerken van God naar voren dan de abstracte eigenschappen van hierboven. Voor christenen is bovendien Gods openbaring in Christus van allesbepalend belang. Het bezwaar zou dan kunnen luiden dat filosofische argumenten de belangrijkste eigenschappen van God negeren. Of dat je met filosofische argumenten alleen aannemelijk kunt maken dat er een God bestaat, maar dat je daarmee nog niet hebt laten zien dat God ook de eigenschappen heeft waar het in de Bijbel echt om draait.

Misschien is het filosofische beroepsdeformatie, maar ik zie hier ook weinig in. Dingen en personen hebben allerlei eigenschappen en die kun je op verschillende abstractieniveaus beschrijven. Ik doe tegen mijn kinderen anders dan tegen een ambtenaar van de Belastingdienst. Maar daarom is de ‘Jeroen van de kinderen’ nog geen andere dan de ‘Jeroen van de Belastingdienst’. Er is één Jeroen die je op verschillende manieren kunt omschrijven, afhankelijk van wat je wil zeggen. Dat een filosoof sommige eigenschappen van God ongenoemd laat, betekent niet dat hij ontkent dat ze er zijn of dat hij ze onbelangrijk vindt. Verder: ik ken geen enkele filosoof die denkt dat hij met het argumenteren voor een ‘persoonlijke eerste oorzaak’ in één klap de hele christelijke geloofsleer aannemelijk maakt. Allemaal geven ze direct toe dat daar meer werk voor nodig is. Ongetwijfeld ook belangrijk werk, maar in een seculier klimaat waarin atheïsme, agnosticisme en ietsisme de dienst uitmaken, lijkt het mij persoonlijk minstens even urgent om plausibel te maken dat de God van de filosofen bestaat.

Smaak of fatsoen

Is het dan een kwestie van smaak of fatsoen? Misschien vinden mensen het ongepast om over God in zulke abstracte termen te filosoferen. De relatie met je partner is er toch ook niet bij gebaat als je zou gaan proberen te bewijzen dat er een persoonlijk wezen bestaat met wie jij je woonruimte deelt? Maar ook dit is volgens mij een misverstand. Of argumenteren gepast is, hangt helemaal af van de context. Als iemand het bestaan van je partner in twijfel trekt en je kunt hem of haar niet direct zelf erbij halen, dan is het toch een goed idee om bijvoorbeeld belastingpapieren waar jullie beider namen op staan als argument in te brengen?

Ik sluit kort en krachtig af: de God van de filosofen verdient eerherstel.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Hallo Wim,

    zo iets heb ik Gilbert ook al proberen duidelijk te maken. Als niet geloven een onvermogen van een mens is, dan kan die mens... 27-06-2019 11:42
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Jac.

    Raar dat een god als deze zou bestaan mensen zou laten ontstaan die onmachtig zijn om tot het besef te kunnen komen dat deze god... 27-06-2019 10:06
  • Dag Jakob,

    ik heb ook die indruk over Marten, maar ik dacht, ik ga het toch eens proberen met een paar heel concrete vragen. Ik vrees... 27-06-2019 08:56
  • Gilbert,

    Waar, buiten je vele drogredenen, lever je nu bewijs dat het christendom de juiste godsdienst is?

    - Waarom is het christendom dan... 27-06-2019 08:28
  • Lieven,

    Marten zal hier geen bevredigende antwoorden op geven,  om de doodeenvoudige reden omdat hij ze niet weet. Marten zijn kracht ligt... 27-06-2019 05:42
  • Marten,

    er zijn jou al vele vragen gesteld die je nog niet hebt beantwoord. Misschien bewust of toevallig?
    Zo vroeg ik je niet lang geleden... 26-06-2019 21:04