Robbert Dijkgraaf over niet-weten en geloof

Robbert Dijkgraaf over niet-weten en geloof
16 mei
2012
Van tijd tot tijd kan ook in ons zozeer tot polderen geneigde land een pittige discussie worden waargenomen. Een vaste aanleiding blijkt steevast de vermeende onverzoenlijkheid van religie en wetenschap. In 2005 wakkerde de flirt van de minister van Onderwijs met de intelligent-design-beweging het vuurtje aan; in het Darwinjaar 2009 porden de inzichten van de Britse denker het vuur andermaal op; en in de zomer van 2011 bleek een onderzoek van ForumC brandstof voor de vlammen. [1] 

 

Volgens dit laatste onderzoek beschouwt 44% van de Nederlandse hoogleraren zichzelf als atheïst en 28% als twijfelaar. Zijn dit opmerkelijke cijfers?

Niet weten

Wetenschappers  zijn  van  beroep  in-twijfel-trekkers.  Het  belangrijkste product  van  de  wetenschap  is  onwetendheid,  scepsis  is  de  natuurlijke grondhouding.  Wetenschap  is  wel  beschreven  als  georganiseerd  scepticisme. Dat er onder wetenschappers nauwelijks ‘ietsisten’ zijn, mensen die geloven dat er ‘iets’ als een hogere macht moet zijn, begrijp ik daarom wel. Juist onderzoekers worden permanent geconfronteerd met wat ze niet weten.

Een voorbeeld uit de kosmologie: met de kennis van nu kunnen we stellen dat we van slechts 4% van het heelal weten uit welke materie en energie het bestaat. Dus van 96% weten we niets en dat te weten is al enorme  winst.  Niet  weten  is  tezelfdertijd  vertrouwd  en  uitdagend.  Het onbekende terrein lonkt. Iedere stap voorwaarts in deze richting voelt als een reuzensprong. Het is niet nodig deze witte vlekken op de kaart met bovennatuurlijke verschijnselen in te kleuren.

Wetenschap en geloof

Maar waarom zou men wetenschap en geloof tegenover elkaar moeten stellen? Waarom ze als tegenpolen beschouwen? Het is niet nodig, niet nuttig  en  niet  logisch. Voor  de  meeste  wetenschappers  die  geloven  in een  scheppende  macht  of  kracht  –  of  die  nu  al  dan  niet  in  bestaande religieuze mallen past – is het geen probleem het geloof te scheiden van het wetenschappelijke werk. Laten we niet vergeten dat vrijwel alle grote wetenschappers uit het verleden, van Newton tot Einstein, gelovig waren. En het is nog maar de vraag of ze tot diepere inzichten waren gekomen als ze die religieuze gevoelens niet hadden gekoesterd.

Het karakter van geloof en wetenschap is echter wel door de tijden heen veranderd. Waar het geloof eerst dogmatisch en monolithisch was, heeft het nu een sterk persoonlijke invulling gekregen. Het is daarmee van het publieke naar het private domein gemigreerd. Tijdens gesprekken met gelovige wetenschappers valt me op dat zij hun geloof allemaal op een eigen manier vormgeven. Ieder verhaal heeft een ander karakter en geloof is daardoor  steeds  meer  een  individuele  kwestie  geworden.  Sommige  collega’s zeggen dat ze god niet terugzien in de natuurlijke verschijnselen, maar juist daarnaast, of helemaal aan het begin of aan het einde ervan. De  wetenschap  heeft  daarentegen  een  omgekeerde  ontwikkeling  laten zien, van de persoonlijke bespiegelingen van een handvol geleerden naar een universele methode die dwars door culturen en religies heen snijdt.

[1] De onderzoeksresultaten van het ForumC-onderzoek werden gepubliceerd in het boek Geloof in de wetenschap. Bekende hoogleraren over God, wetenschap en hun levensbeschouwing (Buijten en Schipperheijn 2011), red. Martine van Veelen. Bovenstaande tekst van Robbert Dijkgraaf verscheen als Woord Vooraf in dit boek.


Lees ook het Onderzoeksrapport 'Levensbeschouwing en wetenschap'

Lees ook de opinie Heeft de wetenschap het geloof ondermijnd?

Lees ook de opinie Met uitsterven bedreigd

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • @Lieven, ik heb gewoon proberen uit te leggen dat bijvoorbeeld
    het overspel plegen in gedachten of een moord plegen bij de meeste mensen... 21-01-2020 14:59
  • Edward

    Waarom zou ik accepteren dat 22 weken een acceptabele norm is terwijl jij je door de  christelijk  ( maar ook liberaal Thorbecke )... 21-01-2020 10:12
  • @Egbert
    Ik heb gewoon proberen uit te leggen waarom ik vind dat het kwade reeds zit in kwade gedachten. Dus dat wie overspel of echtbreuk... 21-01-2020 08:00
  • @Lieven: [Ja Egbert, ik weet dat dat citaat in de Bijbel staat en daarom heb ik het ook gebruikt omdat ik daar het in wezen mee eens ben.]

    We worden het maar niet eens he, dergelijk gedachten zijn m.i. heel menselijk maar gedachten fluctueren nogal sterk merk je wel... 20-01-2020 23:21
  • @Lieven: ik denk ook dat de mensen destijds gewoonweg ook niet beter wisten met de traditionele rolpatronen welke toentertijd nog sterk in... 20-01-2020 23:09
  • Benedict Broere zei Naar deze reactie >>>
    Edward -- Het waren christenen die zich er zeer voor hebben ingespannen dat de slavernij werd afgeschaft. Dat proces van afschaffen heeft... 20-01-2020 22:49