Geen filosofie-instinct

Geen filosofie-instinct
26 sept
2011

Onlangs hoorde ik Jesse Bering spreken, auteur van het boek Het Godsinstinct (2011). Jesse Bering is evolutionair psycholoog en onderzoekt waarom mensen geloven. Althans, tot voor kort. Hij vertrouwde zijn publiek toe dat hij deze carrière gaat inruilen voor die van fulltime schrijver en spreker. Zijn volgende boek zal gaan over seksuele perversies. Met zulke onderwerpen lijkt succes me gegarandeerd.

 

Bering legde met het nodige retorische geweld uit dat geloof in god(en) het onbedoelde bijproduct is van een mechanisme in ons brein dat veel voordeel had in de evolutie, maar een beetje is doorgedraaid. Cognitiewetenschappers noemen dit mechanisme onze theory of mind. Het zorgt ervoor dat we anderen herkennen als mensen met een eigen bewustzijn, zodat we ons bijvoorbeeld kunnen verplaatsen in wat zij denken en voelen. Wie dat kan, zal veel beter in staat zijn om zich sociaal aangepast te gedragen. En dat is goed voor je kansen op voortplanting, want niemand wil zich voortplanten met een sociaal onaangepaste bruut. Tot zover geen vuiltje aan de lucht. Het probleem is dat onze theory of mind hyperactief is, zodat we veel te veel bewustzijn zien, ook waar het er helemaal niet is. Spoken in een donker bos, overleden voorouders die ons boodschappen doorgeven en zelfs een soort superbewustzijn in de vorm van een overal aanwezige en alles wetende persoon.

Tot zover Berings verklaring van geloof in god(en). Uit alles bleek dat hij er voor 100 procent van overtuigd was dat zijn betoog onvermijdelijk en vanzelfsprekend leidde tot de conclusie dat geloof in een persoonlijke god een illusie is. Het publiek, bestaande uit veelal filosofen, was hier echter allerminst van overtuigd. Na wat aandringen bleek dat hij het volgende argument in gedachten had.

“De evolutionaire geschiedenis van mensen verklaart volledig waarom ze geloven in god(en). Een ‘echte’ god is overbodig als verklaring voor religieus geloof. Het is een algemene regel dat we niet moeten geloven in het bestaan van dingen die niet nodig zijn in verklaringen van wat we in de wereld om ons heen waarnemen. Daarom moeten we niet geloven in god.”

Dit argument is echter verre van doorslaggevend. Je kunt denken dat God het evolutionaire proces zo heeft ingericht dat mensen op de een of andere manier in hem zouden gaan geloven. Dat is niet zo’n vreemde gedachte. Als God bestaat, ligt het voor de hand dat hij ervoor zou zorgen dat mensen in hem gaan geloven. Bovendien is de algemene regel waar dit argument een beroep op doet op z’n zachtst gezegd twijfelachtig. Geloof je dat je collega bewustzijn heeft omdat dat je dat nodig hebt in een verklaring? Van haar gedrag? Of stel dat je je herinnert dat je vanochtend een boterham met vlokken hebt gegeten. Geloof je dat omdat je dat nodig hebt in een verklaring? Van wat dan? Het punt is dat er tal van dingen zijn die we op een meer directe en basale manier geloven, niet als het resultaat van een redenering over wat wat verklaart. In de christelijke traditie is vaak gezegd dat geloof in God ook op zo’n directe en basale manier tot stand komt, bijvoorbeeld door Thomas van Aquino en Johannes Calvijn.

Het meest verbijsterende aan Berings optreden was dat deze overwegingen hem simpelweg leken te ontgaan. Misschien zag hij het punt echt niet of misschien vond hij het wanhopig geredeneer van naïeve gelovigen. Met een filosofie-instinct is het wellicht anders dan met een Godsinstinct: de evolutie heeft niet iedereen ermee uitgerust. Hoe dat ook zij, ik zie een glorieuze toekomst voor deze website als zelfs de auteur van een boek over geloof en wetenschap moeite heeft om de relevante kwesties te bevatten.

 

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Eelco van Kampen zei Naar deze reactie >>>
    En helaas, alweer moet ik hier reageren:

    Voor de duidelijkheid, "Marten" beweert alweer iets over mijn standpunten wat niet het geval is.... 17-06-2019 23:22
  • Eelco van Kampen zei Naar deze reactie >>>
    Correctie, dat moet zijn:
    Helaas moet ik alweer reageren:"Marten" geeft mijn positie steeds maar weer verkeerd weer, met persoonlijke... 17-06-2019 23:17
  • Eelco van Kampen zei Naar deze reactie >>>
    Helaas ik alweer reageren: "Marten: geeft mijn positie steeds maar weer verkeerd weer, met persoonlijke aanvallen en beledigingen erbij (dat... 17-06-2019 23:15
  • Marten,

    ik kaats de bal dan even terug. Verklaar jij even hoe de aardlagen zijn ontstaan?
    Zoals PietS hieronder een antwoord gaf, zo iets... 17-06-2019 22:03
  • Marten,

    ik reageerde zonet hier wat lager op jouw post aan Jac. Ik zie nu pas jouw post aan mij gericht. 

    Deze reactie is weer erg op de... 17-06-2019 21:51
  • Aan Marten,

    ik reageer even mee op je bericht hierboven gericht aan Jac:

    fijn dat je toon al iets milder geworden is, al verwijt je hier... 17-06-2019 21:36