Kunnen we nog geloven in de wetenschap?

Kunnen we nog geloven in de wetenschap?
16 nov
2011

Tijdens het Nationaal Debat ‘No Faith in Science’ stond de vraag afgelopen week centraal: is er geloof in de wetenschap? Natuurlijk is dit op twee manieren op te vatten: ‘Is er in de wetenschap plaats voor geloof?’ of ‘Geloven mensen wat de wetenschap hen vertelt?’

Door de schokkende ontdekkingen rond het werk van sociaal psycholoog Diederik Stapel heeft het 'geloof', of het vertrouwen, van veel mensen in de wetenschap een flinke deuk opgelopen. Het feit dat Stapel intelligente wetenschappers en editors van wetenschappelijke tijdschriften lange tijd voor de gek kon houden, laat zien dat wetenschap en religie zich niet tot elkaar verhouden als ‘gefundeerd op bewijs’ versus ‘gestoeld op geloof’, zoals bijvoorbeeld Richard Dawkins met weinig nuance verkondigt.

Als we geloof definiëren als ‘vertrouwen in de waarheid van iets’, hangt ook de wetenschap sterk van ‘geloof’ af. Immers: zelfs voor een wetenschapper die midden in zijn vakgebied staat is het ‘bewijs’ voor het leeuwendeel van de wetenschappelijke feiten alleen beschikbaar op grond van het vertrouwen in andere wetenschappers. En dan gaat het nog om dingen die in principe bewijsbaar zijn: het vertrouwen op de rationaliteit van ons eigen denken ligt bijvoorbeeld nog veel lastiger.

Zelfs voor iemand als ik die maar weinig van epistemologie (de tak van de filosofie die gaat over hoe we dingen weten) afweet, is het duidelijk dat op vrijwel al onze kennis wel iets af te dingen valt. Ik weet redelijk zeker dat ik ben, omdat ik denk (Descartes), maar zelfs dat is allerminst zeker.

Maar als we overal aan kunnen twijfelen, waarom zouden we dan überhaupt nog dingen geloven? Is het een pragmatische keuze, bij gebrek aan beter? In feite kunnen we natuurlijk als mens niet functioneren zonder dingen voor waar aan te nemen, zelfs al gaat ‘geloof’ als het goed is samen met ‘gezonde twijfel’.

Mensen gebruiken hun ratio, intuïtie en gevoel om waarheid te vinden. Zo ook wetenschappers, die een goedwerkend (maar zeker niet perfect) systeem hebben om deze kwaliteiten in te zetten om een bepaald deel van de werkelijkheid te onderzoeken. Voor elke wetenschapper is het volkomen natuurlijk om in zijn werk bepaalde dingen te geloven, zelfs zonder al het beschikbare bewijs gezien te hebben. Dat is immers ondoenlijk. Op grond van de aanwijzingen die hij tot zijn beschikking heeft, neemt hij bepaalde dingen aan totdat het tegendeel is bewezen. Wetenschappelijke theorieën worden gevestigd als ze lange tijd overeind blijven, terwijl ze door velen getest worden.

De dynamiek van religieus geloof verschilt van de snelle turnover van ideeën die men in de wetenschap vindt. Dit komt omdat het ‘vraagstuk’ (de grond van het bestaan) veel groter is. Maar toch zijn er sterke overeenkomsten: ook religieus geloof is een aanname op grond van een beperkte hoeveelheid aanwijzingen (rationeel, sociologisch, intuïtief, etc.), en moet zich in feite in het leven van een gelovige als ‘werkhypothese’ bewijzen. Net als een wetenschappelijke theorie wordt dit geloof sterker naarmate het in de praktijk blijkt te ‘werken’ en verschillende tests overleeft. Zo is voor mij het wetenschapper-zijn een uiterst interessant experiment voor mijn geloof in God, dat daarin tot nu toe stevig overeind blijft.

‘Stapelgate’ is een illustratie van het onmiskenbare feit dat wetenschap niet alleen zuivere rationaliteit is, net zoals religieus geloof niet alleen puur religieus gevoel is. Beiden worden bepaald door de menselijke natuur, waarin ratio, gevoel, intuïtie, en sociale factoren op complexe wijze met elkaar verweven zijn.

Diederik Stapel hield zichzelf en anderen voor de gek. Laten wij dit niet doen. Wat mij betreft betekent dat: laten we geloven in de wetenschap, ondanks alles.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Marten, je maakt het steeds erger. Volgens jouw zienswijze is de aarde niet alleen het centrum van het heelal maar kan het ook geen bol zijn... 22-09-2019 17:59
  • @Andre: Misschien heb je deze post over het hoofd gezien, het is ook nogal problematisch om in deze software van de Kringloopwinkel nog wat... 22-09-2019 13:12
  • @Marten,

    Ik snap de symboliek achter deze mythe wel, maar dat wil nog niet zeggen dat deze mij aanspreekt, wat waarheid betreft, dat is... 22-09-2019 12:55
  • Bert,

    Je toont aan dat de  begrippen positief en negatief verwisselbaar zijn en dan is p gelijk aan -p en in het voorbeeld wat ik gaf is... 22-09-2019 09:02
  • Egbert,

    De betekenis ontgaat jou en die is dat iemand die de waarheid voor zijn ogen en oren gepresenteerd krijgt deze waarheid ontkent en... 22-09-2019 08:38
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Marten,

    Wie niet inziet dat p&¬p een onwaarheid is kan ook niet begrijpen waarom een bewijs uit het ongerijmde zo sterk is.
    Het lijkt... 22-09-2019 08:10