Wat is precies de status van de rede in onze laatmoderne westerse cultuur? Is de hedendaagse mens vooral overgeleverd aan een alles eroderende irrationaliteit of speelt de rede nog altijd een belangrijke rol? En als de rede nog steeds dominant is, gaat het dan om existentieel zinvol en vruchtbaar redegebruik of is er sprake van een onthechte versmalling en ontwortelde verschraling van het menselijke denkvermogen?

Om deze vragen te kunnen beantwoorden zal ik allereerst ingaan op de voorafgaande vraag wat verstaan moet worden onder zinvol geworteld redegebruik. Wanneer is ons redegebruik vruchtbaar? Ik beantwoord deze voorafgaande vraag door terug te keren naar het begin van de geschiedenis van het gecultiveerde denken in het westen. Ik onderneem een beknopte archeologie of genealogie van de westerse rede. Waar ligt de oorsprong van het weten?

Afgelopen vrijdag (12 oktober) publiceerde NRC online het prijswinnende essay van filosoof René van Woudenberg, getiteld 'God bestaat, er is bewijs'. Dit stuk roept veel reacties op, zowel aan ongelovige als gelovige zijde. Waar sommige atheïstische twitteraars cynisch constateren dat de argumentatie vast niet sluitend is gezien de bescheiden plek van het essay in de zaterdagbijlage, valt menig theoloog met name over het woord 'bewijs'. Is dat er écht, bewijs voor het bestaan van God? Hoe kan het dan dat nog niet iedereen in God gelooft? Is het niet fundamenteel voor het wezen van God, dat God niet te bewijzen valt? Wat blijft er zo nog over van gelóven?

In zijn dialoog De Sofist behandelt Plato het probleem van negatie en tracht hij negaties zodanig te interpreteren dat de klassieke leerstellingen van Parmenides over zijn en niet-zijn niet geschonden worden. Door hierop te reflecteren kan een argument voor het bestaan van God verkregen worden. Dit argument is gebaseerd op een laagdrempelig zijnsbegrip. Iets wat niet onmogelijk is bestaat potentieel (zoals blauw gras of een eenhoorn) of actueel (zoals jij en ik). Mijn argument laat zien dat God niet potentieel kan bestaan. Maar dan bestaat God actueel.

Niet-feitelijke waarheden

Wat is waarheid? Er zijn weinig wijsgerige vragen die vaker zijn gesteld dan deze. In wat volgt ga ik er niet rechtstreeks op in. In plaats daarvan wil ik een mijns inziens cruciaal onderscheid introduceren waaraan veel filosofische opvattingen over wat waarheid is voorbij lijken te gaan. Het onderscheid wat ik op het oog heb duid ik aan als dat tussen feitelijke en niet-feitelijke waarheden. Bestaande noties van waarheid in de filosofie richten zich uitsluitend op de een of de ander en menen daarmee ten onrechte volledig te zijn.

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • @Eelco was destijds ook in een discussie inzake kwantumfysica verwikkeld met Kees Jaspers, die  hem een betweter noemde, daar zou wel eens... 17-07-2019 22:12
  • @Marten: [Hij denkt dat er in de abstracte wereld dezelfde regels gelden als in zijn mathematische werkelijkheid, hij vergist zich deerlijk]

    Dit betreft geen dom geneuzel, wat behelst nu uiteindelijk de mathematische werkelijkheid. 17-07-2019 21:34
  • Eelco van Kampen zei Naar deze reactie >>>
    PS: 'zekerheid' is iets wat de wetenschap je sowieso niet kan geven: zo werkt wetenschap niet :-) 17-07-2019 21:22
  • Eelco van Kampen zei Naar deze reactie >>>
    Nee, het is niet alleen maar chaotisch - ik wil hier geen groot verhaal over kwantummechanica gaan ophangen, maar dat is één van de grote... 17-07-2019 21:21
  • Eelco, en dan is het nog maar de vraag of het inderdaad ook 'zonder oorzaak' is. Het is niet omdat iets onvoorspelbaar spontaan gebeurt dat... 17-07-2019 21:14
  • Eelco van Kampen zei Naar deze reactie >>>
    @Lieven: 'performanter': wat is Vlaams toch een mooie taal :-) 17-07-2019 21:13