Heeft de wetenschap meer dwarse denkers nodig?

Heeft de wetenschap meer dwarse denkers nodig?
23 okt
2017

De geschiedenis zit vol ‘grote geesten’ die buiten de gebaande kaders durfden te denken. Heeft de wetenschap deze dwarse denkers nodig om vooruit te komen, vraagt wetenschapsfilosoof Adrian Currie zich af in het webtijdschrift Aeon.

Isaac Newton stak ooit een stompe naald tussen zijn oogbol en oogkas om te zien wat de invloed was van een vervorming van het oog op het beeld dat hij zag. En Galileo Galileï weerstond de leer van de kerk met zijn stelling dat de aarde om de zon draaide. De geschiedenis van de wetenschap zit vol verhalen over dwarse denkers die tegen de stroom in gaan, stelt Adrian Currie in een essay voor het online tijdschrift Aeon.

Establishment

Hij haalt ook modernere ‘dwarse denkers’ aan, zoals de biologe Barbara McClintock, die ruim twintig jaar moest wachten voordat haar radicale idee dat zich in het DNA mobiele elementen bevinden die heen en weer kunnen springen op chromosomen werd geaccepteerd. En in 2012 liet de Amerikaanse industrieel Russ Georges 100 ton ijzersulfide voor de kust van Canada in de Stille Oceaan gooien, om te zien of hierdoor de algen sneller gingen groeien. Dat zou kooldioxide uit de atmosfeer halen en bovendien de visgronden van extra voedsel voorzien. Volgens Georges was het wetenschappelijk establishment veel te terughoudend met dit soort experimenten.

Georges was – net als veel van zijn vroegere voorgangers – iemand die over voldoende financiële middelen beschikte, een ‘gentlemen scholar’. Hij kon het zich veroorloven om tegen de stroom in te gaan. Maar juist door zijn bevoorrechte situatie is zijn type ‘onderzoeker’ volgens Currie alles behalve een zegen voor de wetenschap.

Reformatie

Allereerst, betoogt de filosoof, zijn veel van de wetenschappelijke revoluties die aan personen zijn gekoppeld veel complexer dan het lijkt. De ontdekking van Galileo hing ook samen met de ontwikkelingen van zijn tijd, zoals verbeterde technieken om lenzen te slijpen, de boekdrukkunst die het verspreiden van ideeën stimuleerde en de gevolgen van de Reformatie, waardoor er een meer open intellectueel klimaat ontstond.

Daarnaast is er een groot nadeel aan het model van de onafhankelijke ‘gentleman scholar’: dit is doorgaans een witte man. Het type is in ieder geval zeldzaam en niet erg divers. Wanneer we de wetenschappelijke ontwikkeling laten afhangen van dit soort types is de spoeling wel erg dun. Het is bovendien niet gezegd dat dwarse denkers het ook bij het rechte eind hebben. Soms zitten ze er gewoon naast.

Omwenteling

Currie stelt dat we niet per se buitenbeentjes nodig hebben in de wetenschap: beter is om het dwarse denken weer te belonen binnen de wetenschap. Dwars denken moet niet geassocieerd zijn met ‘tegen de stroom in roeien’, het moet juist de voornaamste manier zijn waarop wetenschappers werken. Dat zou bijvoorbeeld kunnen door een deel van het onderzoeksgeld niet te verdelen volgens reguliere programma’s met uitgebreide beoordelingen, maar via een loterij. Ook is het mogelijk onderzoeksinstituten op te richten voor ‘exploratief onderzoek’.

Het romantische idee van een dwarse denker die zorgt voor een wetenschappelijke omwenteling is niet wat we nodig hebben, aldus Currie. Maar het is wel degelijk nodig om te onderzoeken hoe het dwarse denken mee gestimuleerd kan worden.

Bron: Aeon magazine.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Hallo Wim,

    [Zegt over miljoenen jaren de ene ruimte robot tegen de andere geloof jij dat wij ontstaan zijn doordat de hypothetische 'mens' begonnen zou zijn met het maken van robots?]

    vind ik op zich een leuke gedachte omdat je er tegelijk onze menselijke vraag naar het bestaan van een god mee opent.
    Zo... 24-04-2019 08:51
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Egbert.

    Jij schreef: --- "@Wim, het zijn toch de mensen die de machines hebben ontworpen, ze hebben zichzelf niet gecreëerd, ik... 24-04-2019 06:14
  • @Wim, wat Aaf  (22-4 22:30) hierover schrijft heb ik zelf niets meer aan toe te voegen en kan ik me volledig in vinden.  23-04-2019 11:59
  • Piet, Gilbert,

    zo'n beetje naar analogie met de AI die zo zelfstandig wordt dat ze ethische/morele kwade dingen begint te doen en waarbij... 23-04-2019 09:29
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Egbert.

    Ji snapt me niet, en ik snap jou niet.

    Hoe kan het zijn dat het feit dat de mens de slimme machines hebben ontworpen nu een... 23-04-2019 07:36
  • Dank je Bert voor je toelichting.
    Als ik het goed begrijp zou een machine zichzelf uiteindelijk zo kunnen ontwikkelen dat het de mens... 22-04-2019 22:30