Over doctrines en theorieën

Over doctrines en theorieën
28 okt
2016

De Nederlandse theoloog Benno van den Toren beschrijft in een artikel hoe een onderscheid tussen doctrines en theorieën kan helpen de spanning tussen geloof en wetenschap te verminderen.

Van den Toren, hoogleraar interculturele theologie aan de PThU in Groningen, schreef het artikel in het kader van een onderzoeksproject dat door BioLogos is gefinancierd, ‘Configuring Adam and Eve: exploring conceptual space at the interface between theological and scientific reflection on human origins.’ Centraal staat de vraag hoe de resultaten van moderne genetica, die laten zien dat de mensheid nooit uit minder dan ongeveer tienduizend individuen heeft bestaan, te rijmen valt met de Bijbelse beschrijving van Adam en Eva als voorouders van alle mensen.

Van den Toren stelt dat een onderscheid is te maken tussen ‘doctrines’, centrale leerstellingen die van groot belang zijn voor het christelijk geloof, en theologische theorieën, die een praktische uitwerking van de doctrines zijn. Zo stellen bijna alle christenen dat tijdens viering van Avondmaal/Eucharistie Christus aanwezig is in brood en wijn. Maar de protestantse uitleg over hoe dat precies gebeurt verschilt van de rooms-katholieke.

Zwaarwegend

Terwijl doctrines zeer belangrijk zijn, is er op het niveau van theologische theorieën meer ruimte om het onderling oneens te zijn zonder dat dit grote consequenties heeft.
Ook zijn die theorieën vaker cultureel beïnvloed, of zelfs door de cultuur bepaald. Daarnaast is er ook nog een onderscheid tussen centrale doctrines of dogma’s, die essentieel zijn voor het functioneren van de kerk, en minder zwaarwegende doctrines die vooral nuttig zijn voor het ‘welbevinden’ van de kerk. Verschillende opvattingen over de doop (kinderdoop of doop van gelovigen) ziet Van den Toren als een niet-essentiële doctrine.

Als het gaat om de inzichten van de moderne wetenschap is het belangrijk te bepalen op welk niveau die effect hebben op de theologie. Gaat het om centrale dogma’s, of om minder belangrijke doctrines of theorieën? Het is volgens Van den Toren niet de bedoeling om de wetenschap maar kritiekloos na te volgen. Wel zou je een – speculatieve – theologische theorie kunnen ontwikkelen om bijvoorbeeld uitspraken vanuit de moderne genetica over het ontstaan van de moderne mens aan Genesis te verbinden.

Atoomenergie

Ten slotte stelt Van den Toren ook dat we niet alles hoeven te begrijpen. De meeste mensen geloven in atoomenergie, liefde of het feit dat andere mensen echt bestaan zonder dat ze een sluitende theorie hebben. ‘Even if a theory I once held concerning certain realities subsequently appears to be fatally flawed, I will normally not stop believing in these realities. Rather, I will look for better ways of understanding a reality I know about independently of such theories.’

Op vergelijkbare manier is het mogelijk om theologische theorieën aan te passen: alleen centrale dogma’s verdienen het om voluit verdedigd te worden, bij minder belangrijke leerstellingen is het eventueel mogelijk om via nieuwe theorieën de spanning tussen geloof en wetenschap weg te nemen.

Het artikel van Benno van den Toren is verschenen in het tijdschrift Science & Christian Belief (alleen voor abonnees). Een vroege versie is in 2014 verschenen op de website van BioLogos.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • @Lieven, je hebt wel mensen die een ellendig bestaan leiden maar toch op de een of andere manier de kracht vinden om door te blijven gaan,... 16-07-2019 00:41
  • Hallo Egbert,

    ik kan enkel voor mezelf stellen dat ik betekenis en zin aan mijn leven probeer te geven. Het leven zinnig vinden heeft veel... 15-07-2019 21:04
  • @Lieven: Ik hoorde een guru uit India eens stellen : Life goes beyond any meaning, zo zie ik het zelf ook wel een beetje, niet dat ik een... 15-07-2019 17:33
  • Hallo Egbert,

    inderdaad, als ik in termen van 'misschien' spreek, dan is dat speculatief.
    Ik kan persoonlijk in elk geval vaststellen dat... 15-07-2019 13:52
  • Men heeft het over 'helder en consistent' denken over dingen.
    We kunnen over veel dingen helder en consistent denken, maar dat is geen... 15-07-2019 13:24
  • Nico, dit is geen respectvolle repliek aan allen die hier op jou gereageerd hebben met vele en doordachte argumenten en bevragingen en... 15-07-2019 13:12