Over doctrines en theorieën

Over doctrines en theorieën
28 okt
2016

De Nederlandse theoloog Benno van den Toren beschrijft in een artikel hoe een onderscheid tussen doctrines en theorieën kan helpen de spanning tussen geloof en wetenschap te verminderen.

Van den Toren, hoogleraar interculturele theologie aan de PThU in Groningen, schreef het artikel in het kader van een onderzoeksproject dat door BioLogos is gefinancierd, ‘Configuring Adam and Eve: exploring conceptual space at the interface between theological and scientific reflection on human origins.’ Centraal staat de vraag hoe de resultaten van moderne genetica, die laten zien dat de mensheid nooit uit minder dan ongeveer tienduizend individuen heeft bestaan, te rijmen valt met de Bijbelse beschrijving van Adam en Eva als voorouders van alle mensen.

Van den Toren stelt dat een onderscheid is te maken tussen ‘doctrines’, centrale leerstellingen die van groot belang zijn voor het christelijk geloof, en theologische theorieën, die een praktische uitwerking van de doctrines zijn. Zo stellen bijna alle christenen dat tijdens viering van Avondmaal/Eucharistie Christus aanwezig is in brood en wijn. Maar de protestantse uitleg over hoe dat precies gebeurt verschilt van de rooms-katholieke.

Zwaarwegend

Terwijl doctrines zeer belangrijk zijn, is er op het niveau van theologische theorieën meer ruimte om het onderling oneens te zijn zonder dat dit grote consequenties heeft.
Ook zijn die theorieën vaker cultureel beïnvloed, of zelfs door de cultuur bepaald. Daarnaast is er ook nog een onderscheid tussen centrale doctrines of dogma’s, die essentieel zijn voor het functioneren van de kerk, en minder zwaarwegende doctrines die vooral nuttig zijn voor het ‘welbevinden’ van de kerk. Verschillende opvattingen over de doop (kinderdoop of doop van gelovigen) ziet Van den Toren als een niet-essentiële doctrine.

Als het gaat om de inzichten van de moderne wetenschap is het belangrijk te bepalen op welk niveau die effect hebben op de theologie. Gaat het om centrale dogma’s, of om minder belangrijke doctrines of theorieën? Het is volgens Van den Toren niet de bedoeling om de wetenschap maar kritiekloos na te volgen. Wel zou je een – speculatieve – theologische theorie kunnen ontwikkelen om bijvoorbeeld uitspraken vanuit de moderne genetica over het ontstaan van de moderne mens aan Genesis te verbinden.

Atoomenergie

Ten slotte stelt Van den Toren ook dat we niet alles hoeven te begrijpen. De meeste mensen geloven in atoomenergie, liefde of het feit dat andere mensen echt bestaan zonder dat ze een sluitende theorie hebben. ‘Even if a theory I once held concerning certain realities subsequently appears to be fatally flawed, I will normally not stop believing in these realities. Rather, I will look for better ways of understanding a reality I know about independently of such theories.’

Op vergelijkbare manier is het mogelijk om theologische theorieën aan te passen: alleen centrale dogma’s verdienen het om voluit verdedigd te worden, bij minder belangrijke leerstellingen is het eventueel mogelijk om via nieuwe theorieën de spanning tussen geloof en wetenschap weg te nemen.

Het artikel van Benno van den Toren is verschenen in het tijdschrift Science & Christian Belief (alleen voor abonnees). Een vroege versie is in 2014 verschenen op de website van BioLogos.

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Piet, Gilbert,

    zo'n beetje naar analogie met de AI die zo zelfstandig wordt dat ze ethische/morele kwade dingen begint te doen en waarbij... 23-04-2019 09:29
  • Wim de Rooij, Eindhoven zei Naar deze reactie >>>
    Hallo Egbert.

    Ji snapt me niet, en ik snap jou niet.

    Hoe kan het zijn dat het feit dat de mens de slimme machines hebben ontworpen nu een... 23-04-2019 07:36
  • Dank je Bert voor je toelichting.
    Als ik het goed begrijp zou een machine zichzelf uiteindelijk zo kunnen ontwikkelen dat het de mens... 22-04-2019 22:30
  • Er zijn altijd heldhaftige mensen geweest die het opnamen voor een betere wereld. Die worden door de omgeving nogal makkelijk verheerlijkt... 22-04-2019 13:38
  • De persoon Jezus kan, naar mijn bescheiden mening, een grote bron van inspiratie zijn en hij is dat ook. Hij is daarin niet uniek. Boeddha... 22-04-2019 12:17
  • PS: wat mee heeft gespeeld in de populariteit van Jezus is mogelijk de gedachte van de verwachting van, de hoop op de komst van een messias,... 22-04-2019 10:21