Objectief waarnemen is onmogelijk

Objectief waarnemen is onmogelijk
24 nov
2015

Het is onmogelijk om een objectief beeld van de werkelijkheid te vormen. Dat stelt Maartje de Jong van de Universiteit Utrecht in haar proefschrift. Ze kwam onder meer tot die conclusie door metingen te verrichten via elektrodes binnen in de schedel van mensen. In sensorische hersengebieden wordt nieuwe informatie van je ogen namelijk verwerkt, en meteen gecombineerd met bestaande informatie.

“Tijdens dit proces is er veel rivaliteit tussen hersencellen. Welke cellen winnen, hangt af van wat je ogen registreren, maar ook van informatie die al in je brein zit. Die combinatie bepaalt uiteindelijk jouw perceptie”, aldus De Jong.

whatsonamansmind

De neurobiologe gebruikte ambigue plaatjes om perceptie in kaart te brengen. Dat zijn afbeeldingen waarbij twee interpretaties mogelijk zijn. Een bekend voorbeeld is de afbeelding van de Oostenrijkse neuroloog Sigmund Freud hiernaast.

Het handige aan ambigue plaatjes is dat er twee interpretaties mogelijk zijn, terwijl de afbeelding niet verandert. Dat maakt het mogelijk om perceptie te onderzoeken. “Eigenlijk is alles wat je ziet ambigu. Alleen valt ons dat niet op, omdat ons brein toch wel tot een interpretatie komt”, zegt De Jong. “Het feit dat wij 2D zien (omdat onze netvliezen plat zijn), en dat ons brein daar een 3D-beeld van moet maken is bijvoorbeeld al een hele klus. Het brein moet altijd zelf bedenken welke 3D-werkelijkheid het beste past bij de 2D-informatie die de ogen aanleveren. Uiteindelijk ‘kiezen’ je hersenen welke veronderstelde werkelijkheid het meest waarschijnlijk is, en dat is wat je waarneemt”, aldus De Jong.

Om dit keuzeproces te onderzoeken kwamen de ambigue afbeeldingen goed van pas. Van nature wil het brein namelijk één waarneming creëren, maar met zo’n plaatje krijgt het brein dat niet voor elkaar omdat beide interpretaties (het mannenhoofd of de naakte vrouw) even waarschijnlijk zijn. Het brein zal dan steeds wisselen van interpretatie. De Jong: “Door het brein op twee gedachten te laten hinken lieten we het keuzeproces steeds opnieuw plaatsvinden en observeerden we wat er in de hersenen gebeurde.”

 

De winnaar bepaalt de perceptie

De promovenda bekeek het keuzeproces onder een vergrootglas. Ze zag dat hersencellen die de informatie van je ogen verwerken, ook je perceptie regelen door onderling de strijd met elkaar aan te gaan. “Iedere hersencel is gevoelig voor een specifiek stukje informatie. Als je naar een gesloten slagboom kijkt, worden cellen die gevoelig zijn voor horizontale lijnen actief. Bovendien onderdrukken ze andere cellen, die gevoelig zijn voor diagonale of verticale lijnen. De ‘horizontaal-gevoelige cellen’ zijn uiteindelijk als enige actief, waardoor je de slagboom als horizontaal interpreteert”.

Hersencellen in sensorische gebieden die reageren op informatie uit je ogen, doen dat allemaal op hun eigen manier. Sommige worden actief als je ogen een horizontaal voorwerp waarnemen, zoals een slagboom. Andere reageren bijvoorbeeld op verticale of diagonale prikkels.

In het geval van ambigue plaatjes is er veel meer strijd tussen hersencellen, omdat er meerdere interpretaties mogelijk zijn die even waarschijnlijk zijn. “Hersencellen die gevoelig zijn voor de ene interpretatie wedijveren met hersencellen die gevoelig zijn voor de andere interpretatie”, legt De Jong uit.

“Dit proces kun je vergelijken met twee aan elkaar gewaagde sprinters tijdens een fietswedstrijd. Wie er na het startschot op kop zal gaan, kan bepaald worden door de fysieke kracht van de renners, of door toeval of geluk als beide renners even sterk zijn. In een ambigu plaatje zijn beide interpretaties even sterk aanwezig. In je brein wordt toch één interpretatie de winnaar. Welke dit is kan toeval zijn, maar als je een soortgelijk beeld bijvoorbeeld al eerder hebt gezien kan deze ‘wielrenner’ ook sterker worden en makkelijker winnen van de andere. Je eerdere waarnemingen beïnvloeden zo hoe je nu iets ziet”.

In sommige hersengebieden strijden cellen als wielrenners om de overwinning. De winnaar bepaalt uiteindelijk je perceptie. “Als je langer naar het ambigue plaatje kijkt valt opeens de andere interpretatie op. Zag je eerst het mannenhoofd, dan neem je nu opeens de naakte vrouw waar”, vervolgt De Jong. “Zodra er onderweg één renner op kop ligt, met de nummer twee in zijn kielzog, moet hij alles geven om die positie te behouden. De interpretatie van de nummer twee, die hem op de voet volgt, is even aannemelijk als die van de koploper, dus ook hij zal sterk zijn. Op het moment dat de koploper bijvoorbeeld vermoeid raakt, kan de nummer twee de eerste positie overnemen.”

 

Binnen in de schedel

Onderzoek naar perceptie van beelden is al vaak en veelvuldig gedaan, maar nog maar zelden direct in menselijke hersenen. Dat is ook niet verwonderlijk, want daar komt een nogal barbaarse methode aan te pas. Er moeten elektrodes in het brein worden aangebracht, oftewel: intracraniaal, binnen in de schedel. De Jong: “Dit zou normaliter om morele en ethische redenen niet mogelijk zijn, maar ik had de unieke mogelijkheid om een groep epilepsiepatiënten te onderzoeken waarbij die elektrodes al waren geplaatst.”

Lees meer op op kennislink.nl

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • @Lieven: [Zeggen dat ik iets niet kan weerleggen' is toch geen metafysische aanname hé]

    Bij je bewering dat je het ook niet kunt uitsluiten laat je het in feite in het midden, nietwaar.
    Het is vlees noch vis. 21-10-2019 00:24
  • Hoi Egbert,

    je reactie is een beetje beknopt en voor mij wat onduidelijk. Ik weet niet wat je precies wil zeggen, en wat je wijzer heeft... 20-10-2019 23:30
  • @Lieven: [Ik kan natuurlijk niet uitsluiten of bewijzen dat er daarbij ook niet nog een metafysische entiteit zou kunnen meespelen, maar ik stel die in elk geval niet en doe die aanname niet.]

    Je doet de aanname pertinent Niet, maar bent ook dan weer van mening dat je het tegendeel niet kunt uitsluiten of bewijzen.... 20-10-2019 23:04
  • Hoi Egbert,

    [Lieven, jij gelooft in blind toeval, dat is jouw metafysische aanname, correct? ]

    Dat dingen toevallig gebeuren is iets wat ik meen empirisch te mogen besluiten, wat ik vaststel vanuit de waarneming van hoe... 20-10-2019 20:57
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Bendedict Broere,

    [Ik vind het bestaan van een atoom, bijvoorbeeld een lood-atoom, al zeer onwaarschijnlijk.]
    Waarom? Het bestaat dus de kans dat het bestaat is 100%.
    Om over een kans te kunnen spreken is er een kansverdeling... 20-10-2019 18:51
  • @Lieven: [Men kan er ook voor kiezen om geen metafysische aannames te doen. Dan riskeert men alvast niet van dingen te verkondigen die niet zeker zijn of mogelijk zelfs helemaal niet waar zijn.]

    Lieven, jij gelooft in blind toeval, dat is jouw metafysische aanname, correct? 20-10-2019 18:32