Aanzet voor een theologie van evolutie

Aanzet voor een theologie van evolutie
20 juni
2014

Godsdienstfilosoof en theoloog Taede Smedes heeft op zijn website een eerste aanzet gegeven tot een theologie van evolutie.

 

Smedes schreef de aanzet naar aanleiding van een lezing die hij onlangs gaf voor het Groninger Studentenpastoraat. In drie stukken op zijn weblog werkt hij de tekst van zijn lezing uit.

 

De eerste bijdrage is een inleiding, waarin Smedes vooral in gaat op de relatie tussen religie en natuurwetenschap. Hij legt onder meer uit hoe eeuwenlang een statisch wereldbeeld als ideaal werd gezien, terwijl sinds ongeveer twee eeuwen een dynamisch wereldbeeld de voorkeur heeft. De evolutietheorie van Darwin, met zijn veranderende soorten, past goed bij die dynamiek.

 

De cultuur beïnvloedt ons godsbeeld, aldus Smedes, net zoals ouder worden het godsbeeld verandert. Dat is geen probleem, want door die culturele beïnvloeding blijft het godsbeeld relevant. ‘Dit betekent dus ook dat discussies over geloof en wetenschap buitengewoon belangrijk zijn, met name omdat wetenschap een van de belangrijkste cultuurvormende factoren in onze Westerse samenleving is.’ aldus Smedes. Sterker nog: ‘Dat theologie zo langzamerhand irrelevant aan het worden is, heeft er in mijn ogen dan ook mee te maken dat theologen het interdisciplinaire gesprek te lang uit de weg zijn gegaan en de aansluiting ermee hebben gemist.’

 

Godsbeeld

De tweede blogbijdrage gaat in op de invloed van evolutie op het godsbeeld. Via Thomas van Aquino maakte de kerk zich in de Middeleeuwen het gedachtegoed van Aristoteles eigen. Maar volgens de Griek was God een ‘onbewogen beweger’, die niet betrokken was bij de wereld. ‘God is volstrekt transcendent, buiten tijd en ruimte, onlijdelijk, onbeweeglijk, en dus ook onbetrokken.’ Schrijft Smedes.

 

De afgelopen 200 jaar is dit statische godsbeeld ook aan het wankelen gebracht, onder meer door procestheologie en open theïsme: ‘God is niet, maar God wordt door de interactie met de werkelijkheid.’ Er is interactie mogelijk tussen God en gelovigen, God kan een ‘vader’ of zelfs een ‘vriend’ zijn. Binnen de theïstische evolutie is God werkzaam in het scheppingsproces en geeft daar een richting aan, ook zonder dat wetenschappers daar een vinger achter kunnen krijgen.

 

Het beeld van een God die dichtbij is, is in hoge mate ‘antropomorf’. Daar is niets mis mee, aldus Smedes, de Bijbel spreekt ook in op de mens gebaseerde termen over God, zolang je dit maar niet al te letterlijk neemt. Want: ‘De echte God is onvoorspelbaar, verrassend, anders, zelfs de “gans Andere”. De echte God heeft zowel een angstaanjagende, vreemde kant, maar blijft ondertussen eindeloos fascineren.’

 

Zondeval

In het derde deel stelt Smedes dat het christelijke godsbeeld ‘relatief weinig problemen heeft met een evolutionair wereldbeeld en zelfs heel goed verenigbaar is met Darwins evolutietheorie’. Meer problemen ziet hij waar het gaat om de zondeval. Specifieker: wanneer de mens is geëvolueerd uit een vooroudersoort is er geen sprake van een eerste mensenpaar. En zonder Adam en Eva is er ook geen zondeval, zoals die althans binnen het christendom wordt gezien.

 

Smedes wijst er nog wel op dat de zondeval zoals die in de meeste kerken wordt onderwezen teruggrijpt op een construct van Augustinus. Het complete Oude Testament zwijgt na Genesis hoofdstuk 3 over de gevolgen van de zonde van Adam en Eva. Smedes beschrijft een aantal pogingen die zijn gedaan om de zondeval binnen een evolutionair wereldbeeld overeind te houden.

Maar evolutie, zo stelt Smedes aan het eind van zijn betoog, heeft ook zijn goede kanten: wanneer God mens wordt in Jezus (de incarnatie) krijgt hij niet alleen deel aan de soort Homo sapiens. Want die soort komt voort uit de biologische evolutie op aarde, en in een nog bredere context uit de hele kosmische evolutie van sterren en sterrenstelsels. ‘Doordat God in die ene mens Jezus deel wordt van de geschiedenis van de kosmos, wordt die kosmos deel van de geschiedenis van God.’

 

Dat brengt hem tot de volgende conlclusie:
‘De geschiedenis van de mens is de geschiedenis van het heelal en van de evolutie van het leven op aarde. Er schuilt iets bijzonders in de mens dat door de wetenschap wordt blootgelegd, maar dat diezelfde wetenschap telkens weer ontglipt. De mens is een onherleidbaar, complex mysterie dat door biologen, filosofen en theologen wordt benoemd en bestudeerd, maar dat ook zij uiteindelijk niet van zijn intrigerende karakter kunnen ontdoen.

Dat alles roept diepe verwondering op.’

 

NB: dit is een zeer beknopte samenvatting van de stukken van Smedes. Lees daarom zelf zijn teksten door alvorens hier commentaar te leveren!

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Even een heerlijk, luchtig, ' intermezzo ' met een glimlach.....

    boeddhistischdagblad.nl/auteurs/140501-tegenstrijdig/ 25-01-2020 13:57
  • Lieven,

    Weer eens met jouw post 25-01-2020  10:24.

    De wetenschap kan geen bevindingen vermelden op grond waarvan gezegd mag worden dat... 25-01-2020 13:13
  • Dat onze kosmos met zijn materie en energie bestaat, daar zijn zowel niet-wetenschappers als wetenschappers het over eens. Dat ervaren we... 25-01-2020 10:24
  • Andre,

    "Natuurlijk heb jij recht op je mening , maar het is  wetenschappelijk niet meer van betekenis dan dat  ...een mening . Je kunt er... 25-01-2020 09:37
  • Zo zijn er ook een hoop mensen die een god nodig hebben en er in gaan geloven als ze in nood verkeren.
    Mijn grootmoeder zei ooit naar... 25-01-2020 00:01
  • Lieven,

    'Er zijn immers een hoop mensen die eerst een god nodig hebben eer ze zich fatsoenlijk kunnen gedragen".

    Daarom ben ik eigenlijk... 24-01-2020 22:53