Verslag religiedebat Felix Meritis

Verslag religiedebat Felix Meritis
30 jan
2014
Nieuws

Woensdag 29 januari werd in Felix Meritis het Nationaal religiedebat gehouden. U kunt het debat terugkijken via EO/geloven. Hieronder leest u het verslag van Jan Riemersma. Andere verslagen:  Paul Delfgaauw: Het boek is beter, Taede Smedes: Het religiedebat viel tegen, maar..., Nederlands Dagblad: Religiedebat eindigt in steekspel (betaalmuur), Reformatorisch Dagblad: In debat over godsgeloof en moraal (betaalmuur).

Filosofie in het moeras van de theologie

Afgelopen woensdag (29-01-2014) werd het ‘Nationaal Religiedebat’ gehouden. Dit debat was georganiseerd om de aandacht te vestigen op het boek God Bewijzen van Rik Peels en Stefan Paas. De vraag die in dit debat moest worden beantwoord was of het geloof in God redelijk is. Naar eigen zeggen zijn Paas en Peels er in geslaagd om te betogen dat het geloof in God inderdaad redelijk is.

Het betoog dat het tweetal geconstrueerd heeft werd aan het begin van de avond toegelicht door Stefan Paas.

Basisovertuiging

Het geloof in God is redelijk, aldus Paas, aangezien het een zogenaamde ‘basisovertuiging’ is [1]. Een ‘basisovertuiging’ is één van de zeer vele overtuigingen die mensen hebben en waar zij geen sluitende argumenten voor kunnen geven. Je kunt nu eenmaal niet alles wat je denkt en gelooft rigoureus onderzoeken. Van een wetenschapper, anderzijds, verwachten we wél dat hij bepaalde overtuigingen, de zogenaamde ‘hypotheses’, streng onderzoekt. Maar basisovertuigingen en hypotheses mogen niet over één kam worden geschoren.

De gedachte die Paas en Peels nu uitwerken in hun boek is dat God géén wetenschappelijke hypothese is, maar een ‘basisovertuiging’. Het is daarom niet nodig om het geloof in God aan streng kennistheoretisch onderzoek te onderwerpen. Bovendien stelt de overtuiging dat God bestaat de gelovige in staat om beter met de moeilijkheden van het leven te kunnen omgaan. Het is daarom, zo besloot Paas zijn voordracht, redelijk om gelovig te zijn, want het maakt je gezond, gelukkig en weerbaar [2].

Slinks

Maarten Boudry, die na Paas het publiek toesprak, merkte op dat dit een slinkse strategie is. Door te benadrukken dat het geloof in God gezond is, gaan Paas en Peels hun filosofische verantwoordelijkheid uit de weg. Om de vraag te beantwoorden of het geloof in God redelijk is moet je een duidelijk antwoord kunnen geven op de vraag of God bestaat. Je kunt het kennistheoretische onderzoek naar het bestaan van God eenvoudigweg niet achterwege laten omdat het geloof in God gezond is.

Voor wat betreft de vraag of God bestaat laten Peels en Paas het volkomen afweten, aldus Boudry. Ze geven, zegge en schrijve, geen enkel interessant argument voor het bestaan van God. Erger, ze behandelen zelfs de klassieke argumenten voor het bestaan van God stiefmoederlijk. Zolang Paas en Peels niet kunnen aantonen dat God bestaat, kan het geloof in God (naar de strenge maatstaven van de filosoof) niet redelijk worden genoemd.

Kenbronnen

Ook Philipse stelde in zijn voordracht dat het geloof in God niet redelijk is zolang wij niet weten of Hij bestaat. Het geloof in God berust niet op een betrouwbare ‘kennis-bron’. Gelovigen voeren veelal de ervaring van God aan als een belangrijke reden om in Hem te geloven, maar het is logisch onmogelijk om te weten of een ervaring inderdaad naar God verwijst [3]. God heeft immers bepaalde kwaliteiten die het begrip van de mens overtreffen? Dit maakt het voor de gelovige onmogelijk om met zekerheid te zeggen dat zijn ervaring verwijst naar God. Ook de andere kenbronnen, openbaring en Bijbel, zijn niet betrouwbaar.

Philipse en Boudry waren eensgezind in hun mening dat Peels en Paas niet hadden aangetoond dat het geloof in God redelijk is.

Filosofie en Theologie

De filosofen Boudry en Philipse bleven gedurende het twee uur durende debat hameren op het belang van goede argumenten voor het bestaan van God. Gelet op de gretigheid waarmee zij het woord voerden, zaten ze zelf niet verlegen om goede argumenten. De twee theisten wisten zich tegen deze aanval niet goed te verweren.

Misschien is dit ook symptomatisch voor het debat tussen theist en atheïst. Filosofie is geen theologie. Een theoloog mag het bestaan van God (zonder argumenten) aanvaarden, de filosoof evenwel dient het bestaan van God te onderbouwen met deugdelijke argumenten. Hoe gemakkelijk de gelovige filosofie verwart met theologie, illustreerde Peels: hij meende dat God, die almachtig is, gemakkelijk duidelijk kan maken dat Hij zélf de bron van de ervaring is. Dit is echter een theologische veronderstelling en beslist geen filosofisch argument: immers, God kan zijn almacht alleen aanwenden als Hij eerst bestaat? Zolang we niet zeker weten dat Hij bestaat zijn zulke verklaringen zinloos.

Voorts is het opmerkelijk dat de gelovige Paas en Peels menen dat het bestaan van God geen verder onderzoek behoeft, terwijl de niet-gelovige Philipse en Boudry er op hameren dat onderzoek naar het bestaan van God essentieel is en op geen enkele manier uit de weg mag worden gegaan [4].

Gespannen

Het debat werd getekend door spanning. Philipse maakt een gedreven, haast getergde indruk; Paas en Peels waren zichtbaar nerveus; Boudry leek het minst te lijden onder de spanning en veroorloofde zich hier en daar zelfs een klein grapje. Voor de rest viel er niets te lachen. Het kostte de deelnemers zichtbaar moeite om aandachtig naar elkaar te luisteren. Het gebeurde meerdere malen dat men elkaar onderbrak, zodat argument en uitleg half uitgesproken bleven. Paas liet zelfs, geïrriteerd, middels een geheven, draaiend vingertje blijken dat Philipse hem te lang van stof was.

De discussieleidster, die de onmogelijke taak had om deze vier nerveuze geesten aan de teugels te voeren, raakte het spoor al snel bijster. Het wilde maar geen vruchtbaar gesprek worden. Uiteindelijk verzandde het debat in haarkloverij, waar voor het publiek weinig aan te genieten viel. Aangezien de twistende heren ook al niet de tijd werd gegund om een en ander te verduidelijken, moesten de aanwezigen zelf maar bedenken wat een ‘equal weight view’ was en wat notabene de heer ‘Parity’ daar mee van doen had.

Groots was het debat niet: het was echter informatief genoeg om te kunnen zeggen dat Paas en Peels, alhoewel het bestaan van God volgens strenge filosofische maatstaven misschien niet ‘redelijk’ is, tóch duidelijk hebben kunnen maken dat wij in ieder geval het volste ‘recht’ hebben om te geloven in God.

Noten:
[1] De idee dat er basisovertuigingen zijn die men niet hoeft te verantwoorden werd oorspronkelijk bedacht door Thomas Reid, een tijdgenoot van David Hume. Alvin Plantinga heeft aangevoerd dat ons geloof in God een ‘basisovertuiging’ is. Het is nu belangrijk om op te merken dat daarmee nog niet met zekerheid bepaald is dat God bestaat. Volgens Plantinga weten gelovigen dat God bestaat omdat ze zijn geboren met een bijzonder ‘zintuig’, waarmee zij de aanwezigheid van God gewaar kunnen worden.- Het debat draaide woensdag hoofdzakelijk om de vraag of God daadwerkelijk bestaat.

[2] In het Engels wordt dit ‘coping’ genoemd. Volgens Paas en Peels blijkt uit de vele literatuur die zij hebben doorgenomen dat geloven goed is voor ons welbevinden. Het standaardwerk op dit gebied is: Pargament, K, Psychology of Religion and Coping (Pargament merkt zelfs op dat deze positieve effecten inherent zijn aan het geloof). Deze bewering van Paas en Peels werd in het debat niet bestreden door de twee atheïsten, Philipse en Boudry.

[3] Dit argument van Philipse gaf aanleiding tot nogal wat misverstanden. Philipse is een goede leraar die de moeite neemt om aan het publiek duidelijk te maken wat de betekenis en bedoeling is van bepaalde wijsgerige argumenten. Wie echter zaken duidelijk wil uitleggen, met heldere, begrijpelijke voorbeelden, moet daar wel de gelegenheid toe krijgen,- en die werd Philipse niet gegund (in mijn ogen werd hij meerdere malen hinderlijk onderbroken).

Het argument van Philipse is, meen ik, juist. Als wij slechts een beperkt verstand hebben, dan kunnen we wel bepalen of we iets ‘ongewoons’ en ‘prettigs’ hebben ervaren, maar we kunnen niet met zekerheid zeggen dat deze ‘vreemde’ ervaring naar God verwijst. Daartoe zouden we de attributen van God duidelijk en in volle glorie moeten kunnen ervaren, maar dat is teveel voor ons beperkte verstand. Een dergelijke ‘oneindige’ ervaring past eenvoudigweg niet in onze gewaarwording. Merk op dat dit geen triviale kwestie is! Alle gelovigen ter wereld hebben ‘ongewone’ ervaringen, zelfs atheïsten.

[4] Het is misschien verhelderend om onderscheid te maken tussen de vraag of het geloof in God ‘redelijk’ is en de vraag of men het ‘recht’ heeft om te geloven in God. William James verdedigde in zijn beroemde opstel ‘The Will to Believe’ dat de gelovige het ‘recht’ heeft om te geloven in God. Zijn tegenstrever, William Clifford, meende dat het uitsluitend ‘redelijk’ is als men dit geloof kan onderbouwen. Wanneer Paas en Peels aanvoeren dat het geloof in God ‘gezond’ is, dan zijn dit redenen om te denken dat men het ‘recht’ heeft om te geloven in God. Zolang ze echter niet in staat zijn om te zeggen of de God waarin ze geloven ook echt bestaat is het geloof in God niet ‘redelijk’. Philipse en Boudry bestrijden niet dat de gelovige het ‘recht’ heeft om in God te geloven.

Getagged onder

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • @Benedict: [Of geestelijk leven gebonden is aan hersenen, in die zin dat geestelijk leven enkel mogelijk is in nauwe samenhang met hersenmaterie, geen enkele wetenschapper kan daar iets zinnigs over zeggen.]

    Het betreft natuurlijk inderdaad de cruciale vraag wat je nu onder geestelijk leven zou moeten verstaan.

    Quote Rutten: [Verander het brein significant en de manier waarop de geest zich kan manifesteren in deze stoffelijke wereld verandert evenzo.]... 22-10-2019 23:53
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Andre,

    Ter aanvulling: mijn verhaal geeft alleen redenen aan om te veronderstellen dat voor bewustzijn niet meer dan de fysieke mens nodig... 22-10-2019 23:14
  • Benedict Broere zei Naar deze reactie >>>
    Egbert 22-10-2019 14:04 -- Of geestelijk leven gebonden is aan hersenen, in die zin dat geestelijk leven enkel mogelijk is in nauwe... 22-10-2019 22:53
  • Benedict Broere zei Naar deze reactie >>>
    Egbert 22-10-2019 20:41 --- Ik wilde benadrukken dat zo'n beroerte niet slechts maakt dat de geest de beschikking heeft over een beschadigd... 22-10-2019 22:37
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Excuus er ging wat fout. Zo'n smartphone schermpje is niet ideaal.
    Waar die losse 4 staat is wat weggevallen. Lees dit als volgt.... 22-10-2019 22:01
  • Bert Morriën zei Naar deze reactie >>>
    Andre,

    1. Wat Rutten vergeten lijkt te zijn is dat het brein wordt geholpen door een uitgebreid netwerk van sensomotorische organen en dan... 22-10-2019 21:51