Creationisme in Europa groeit: meer onderzoek nodig

Creationisme in Europa groeit: meer onderzoek nodig
26 aug
2013
Nieuws

Creationisme is niet alleen een Amerikaans fenomeen, zoals vaak wordt gedacht. Ook in Europa zijn creationisten actief en ligt de evolutietheorie onder vuur. Veel is echter nog onbekend over dit Europese creationisme en over de religieuze en maatschappelijke factoren die van invloed zijn op de populariteit ervan. Daarom is meer onderzoek nodig. Dit schrijven Deense en Vlaamse wetenschappers in een reviewartikel dat verscheen in de Journal of the American Academy of Religion.

De bekende evolutiebioloog Stephen Jay Gould noemde het creationisme ooit een ‘locale, inheemse, Amerikaanse bizarriteit’. Maar, zo blijkt, ook buiten de Verenigde Staten zijn evolutiecritici actief. Vaak zijn zij sterk beïnvloed door het Amerikaanse ‘creationisme’.  De vier auteurs, historici en filosofen, geven een overzicht van de bestaande literatuur over creationisme in verschillende Europese landen. Vervolgens laten zij zien welke 'hiaten' om nader onderzoek vragen en wat het bredere belang is van onderzoek naar het creationisme als sociaal-religieus fenomeen is.

Bestaand onderzoek

Vergeleken met de Verenigde Staten is er nog weinig kwantitatief sociologisch onderzoek gedaan naar de acceptatie van de evolutietheorie in Europa. Globaal is duidelijk dat evolutie veel breder wordt geaccepteerd dan in de Verenigde Staten, maar wel zijn er grote verschillen tussen Europese landen. Hoe groot die verschillen precies zijn, is echter onduidelijk, omdat de onderzoeken niet goed vergelijkbaar zijn.

Historici hebben onderzoek gedaan naar de lange-termijn discussies over de evolutietheorie in religieuze kringen. Een van de meer gedegen historische studies, waarin ook lijnen worden doorgetrokken naar het hedendaagse creationisme, gaat over Nederland: wetenschapshistoricus Ab  Flipse publiceerde in 2012 een artikel over de oorsprong van het Nederlands creationisme in Church History (in het RD verscheen een samenvatting).  Een ander voorbeeld is te vinden bij de historicus Martin Riexinger, die  publiceerde over het  islamitisch verzet tegen de evolutietheorie. Veel andere artikelen zijn echter beknopt of hebben een anekdotisch karakter. 

Uit onderzoek blijkt dat het creationisme zich voortdurend weet aan te passen aan de nieuwe omstandigheden.  Zolang creationisme wordt gezien als typisch Amerikaans fenomeen is het succes meestal beperkt, maar  als het zich weet te verbinden met locale bewegingen kan dat veranderen. Op die manier wist in Nederland in de jaren zeventig het ‘evangelische’ creationisme grote populariteit te verwerven onder gereformeerden (zie het artikel van Flipse), waardoor Nederland ook vandaag nog een relatief sterke creationistische beweging kent. In Turkije, zo laat Riexinger zien, creëerde Harun Yahya een islamitische variant van het creationisme. Zijn opvattingen zijn zeer populair geworden, ook onder moslimjongeren in andere Europese landen, door intensieve campagnes via glossy magazines, boeken, DVD’s en vooral het internet.

Creationisten weten vaak in te spelen op de grootste angsten en zorgen die leven in een specifieke context. Zo wordt ‘evolutie’ in de voormalige Sovjet-Unie geassocieerd met de verschrikkingen van het communisme, terwijl in sommige moslimgemeenschappen evolutie juist wordt beschouwd als uitwas van het westen. Het succes van het creationisme hangt af van een veelheid aan sociaal-culturele factoren, waaronder  de rol van kerk en religie in de samenleving, de organisatie van het onderwijs, politieke omstandigheden, de dominante religie en de rol van de media.

Toekomstig onderzoek

Om meer inzicht te krijgen  in creationisme als sociaal-religieus fenomeen in Europa, zal grondig  onderzoek moeten worden gedaan, betogen de auteurs. Een dergelijk onderzoek zou interdisciplinair moeten zijn, met bijdragen van religiewetenschappers, historici, antropologen, sociologen, onderwijskundigen, juristen en politicologen uit verschillende landen.

De auteurs hebben een eerste aanzet gegeven door wetenschappers uit een groot aantal landen samen te brengen. Dit resulteerde in een boek dat begin 2014 zal verschijnen: The History of Creationism in Europe (Johns Hopkins University Press). Naast thematische hoofdstukken bevat het hoofdstukken over verschillende Europese landen, waaronder België en Nederland. 


Lees het hele artikel: Stefaan Blancke, Hans Henrik Hjermitslev, Johan Braeckman en Peter C. Kjærgaard, 'Creationism in Europe: Facts, Gaps, and Prospects', Journal of the American Acadamy of Religion (gepubliceerd 23 augustus 2013), 33 pp.

Getagged onder

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Toevoeging: vooral Nietzsche zijn verwijzing naar de z.g. übermensch. 19-01-2020 21:12
  • @wil Tijsen, inderdaad, (zover ik weet) wordt nergens in de Bijbel gerept over de onsterfelijke ziel. 19-01-2020 21:05
  • De verwijzing naar het nihilisme op zich is geen wartaal, maar de manier waarop het werd geformuleerd.

    Nietzsche leed aan ernstige... 19-01-2020 21:02
  • Ja, Egbert, deze zin spreekt eigenlijk wat voor zichzelf als je hem even ontleedt. nihilisme zal je wel kennen hé? 'Nihil' betekent... 19-01-2020 20:07
  • wil Tijsen zei Naar deze reactie >>>
    waar in de bijbel word geschreven dat een mens een ziel heeft? genesis2-7 schrijft dat stof  plus lucht (adem)een persoon is. Als je een... 19-01-2020 20:04
  • Benedict Broere zei Naar deze reactie >>>
    Is geen wartaal. Friedrich Nietzsche: “God is dood! God blijft dood! En wij hebben hem gedood! Hoe zullen wij ons troosten, wij... 19-01-2020 19:57