'Nieuwe Atheïsme' vertoont religieuze trekken

Richard Dawkins
03 okt
2012
Nieuws

Er bestaat een humanistische stroming die wetenschap als alternatief voor religie ziet. Maar, betoogt filosoof en atheïst Michael Ruse, deze stroming vertoont zelf religieuze trekjes.

 

In een lang artikel in het digitale magazine Aeon legt Ruse uit hoe sinds Darwin mensen hebben geprobeerd om de wetenschap, en dan vooral de evolutietheorie, te gebruiken als alternatief voor religie. Hij besteedt veel aandacht aan Thomas Huxley (‘Darwins bulldog’) die een serie lezingen uitgaf onder de titel ‘Lekenpreken’ en als bijnaam ‘Paus Huxley’ had.

Zijn kleinzoon Julian Huxley, oprichter van de VN organisatie voor cultuur UNESCO, ging een paar stappen verder en vond dat wetenschap alles moest dicteren. Julian Huxley was overtuigd van de zegeningen van eugenetica, en hield die overtuiging toen deze na de Tweede Wereldoorlog in diskrediet raakte.

De rode lijn die Ruse aanwijst, is dat een stroming die hij Humanisme noemt (met een hoofdletter, ter onderscheid van de humanisme als levensfilosofie) en die zich niet zozeer keert tegen religie maar veeleer de plaats van religie wil innemen. Ruse geeft vier redenen waarom hij zich hier ongemakkelijk bij voelt.

Conflict

Allereerst wil Ruse, die opgroeide in de religieuze gemeenschap van de Quakers, maar het geloof vaarwel zei, niet een nieuw geloof opgedrongen krijgen. ‘Als wetenschappers over normen waarden gaan praten, worden ze vaak moraliserend en autoritair.’

Daarnaast stelt het Humanisme de mens wel erg centraal. De beide Huxleys geloofden in de vooruitgang door evolutie, met de mens als hoogste uitkomst. Planten en dieren dreigen er dan bekaaid af te komen.

Ten derde zijn geloof en wetenschap volgens Ruse zeker niet altijd in conflict. Wanneer gelovigen zich willen afvragen waarom er iets is in plaats van niets, of wat het doel van het leven is, kan je als atheïst misschien kritiek hebben op de antwoorden die ze bedenken, maar alleen op theologische of filosofische grond, niet op basis van harde wetenschap.

De laatste reden – wellicht de belangrijkste, zegt Ruse – rivaliserende geloofssystemen zeggen de meest verschrikkelijke dingen over elkaar. ‘Ik denk dat mijn religieuze vrienden ongelijk hebben, maar niet dat ze dom zijn of gek of ziek of slecht, alleen maar omdat ze religieus zijn.’

Onaangename trekjes

Ruse vindt bij de Nieuwe Atheïsten een aantal onaangename trekjes die hij ook bij religies waarneemt. Deze Humanisten schrijven voor hoe iedereen moet denken. Wie het niet met de koers van de Nieuwe Atheïsten eens is, heeft het niet gewoon bij het verkeerde eind maar is ook gewoon slecht. Hij verwijst naar ‘Het Morele landschap’ van Sam Harris. ‘Sam Harris zegt niet dat hij een eigen overtuiging heeft, maar dat de wetenschap dicteert wat ieder weldenkend mens moet geloven.’ Het is deze claim op de absolute waarheid die Ruse huivering maakt.

Aangevallen

Daarnaast is er de adoratie van de leiders binnen de beweging en de manier waarop met ketters wordt omgegaan. En dan komt hij aan het eind van het essay met een persoonlijke ontboezeming. Hoewel de ‘ongeloofsbrieven’ van Ruse uitermate respectabel zijn (hij noemt zichzelf nog minder gelovig dan Richard Dawkins en legt uit hoe hij zich zijn leven lang heeft verzet tegen uitwassen van religie zoals het creationisme) wordt hij door mensen als Richard Dawkins en Jerry Coyne keihard aangevallen. De reden? Ruse is voorstander van een dialoog tussen geloof en wetenschap.

Overigens klaagt hij niet over de aanvallen, maar hij ziet ze als een gevaarlijk symptoom van een overtuiging die in naam van de wetenschap nare trekjes van religie vertoont.

Tot slot een verduidelijking die Ruse zelf expliciet in zijn essay heeft staan: nee, wetenschap zelf is geen religie!

Reacties mogelijk gemaakt door CComment

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • @Egbert
    Ik heb gewoon proberen uit te leggen waarom ik vind dat het kwade reeds zit in kwade gedachten. Dus dat wie overspel of echtbreuk... 21-01-2020 08:00
  • @Lieven: [Ja Egbert, ik weet dat dat citaat in de Bijbel staat en daarom heb ik het ook gebruikt omdat ik daar het in wezen mee eens ben.]

    We worden het maar niet eens he, dergelijk gedachten zijn m.i. heel menselijk maar gedachten fluctueren nogal sterk merk je wel... 20-01-2020 23:21
  • @Lieven: ik denk ook dat de mensen destijds gewoonweg ook niet beter wisten met de traditionele rolpatronen welke toentertijd nog sterk in... 20-01-2020 23:09
  • Benedict Broere zei Naar deze reactie >>>
    Edward -- Het waren christenen die zich er zeer voor hebben ingespannen dat de slavernij werd afgeschaft. Dat proces van afschaffen heeft... 20-01-2020 22:49
  • Edward Apcar zei Naar deze reactie >>>
    @Andre 15-01-2020 10:25

    Een beetje laat, maar ik wil je het antwoord toch niet schuldig blijven.

    Jij stelt: “Ja wanneer is een mens een... 20-01-2020 21:58
  • Ja Egbert, ik weet dat dat citaat in de Bijbel staat en daarom heb ik het ook gebruikt omdat ik daar het in wezen mee eens ben. Gewoon eens... 20-01-2020 21:13