Vrije wil: een illusie?

Voor de meeste mensen is het waarschijnlijk vanzelfsprekend dat wat ze doen meestal het resultaat is van een bewust plan om datgene te doen. Als je het plan opvat om te gaan hardlopen en je doet dit ook, heb je het idee dat dit ‘opvatten van een plan’, oftewel het vormen van een intentie, een verschil maakt in het feit dat je daadwerkelijk gaat hardlopen.

Maar wat als wetenschappelijk onderzoek laat zien dat deze ervaring een illusie is, en dat in werkelijkheid onbewuste processen en toestanden je gedrag tot stand brengen? Dit zou je zelfbeeld waarschijnlijk ingrijpend veranderen. Voor vrije wil moeten toch op z’n minst onze bewuste plannen een verschil maken in wat we doen. In dit stuk onderzoek ik of experimenten daadwerkelijk reden geven om te twijfelen aan deze ervaring.

Aleman, Je brein de baas (2017)

De neurologen Dick Swaab en Victor Lamme hebben de laatste jaren heel wat beroering teweeggebracht met hun bewering dat de vrije wil niet bestaat. Veel collega’s van hen zijn van mening dat hun opstelling veel te absoluut is. Toch ontbrak het tot nog toe aan een wetenschappelijk onderbouwd boek dat de tegenovergestelde positie verdedigt, namelijk dat we wel echt kunnen kiezen. Neuropsycholoog André Aleman heeft met Je brein de baas in deze leemte voorzien.

Er wordt nogal eens beweerd dat recent onderzoek in de cognitieve neurowetenschappen en de sociale psychologie heeft aangetoond dat wij gedetermineerd zijn door ons brein. Dat is echter onjuist. Wat het onderzoek laat zien, is dat menselijk gedrag tot op zekere hoogte voorspelbaar is.

Sinds gisteren kent Nederland een hoogleraar filosofie van de neurowetenschappen: Gerrit Glas. De kersverse leerstoelhouder van de VUmc spreekt zelf liever van “filosofie in de neurowetenschappen”.

Het filosofische debat over de vrije wil draait in essentie om de vraag of vrije wil verenigbaar is met determinisme. Vaak wordt gedacht dat recente ontwikkelingen in de cognitieve neurowetenschappen en de sociale psychologie laten zien dat ons doen en laten wordt bepaald door ons brein, en in die zin dus bewijs vormen voor determinisme. Dat is een misvatting.

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst