'Religieus geweld', bestaat dat wel?

Dat er groepen en individuen zijn die religieuze motieven aanvoeren als reden om geweld te plegen, is onbetwistbaar. Kruisvaarders, kindermisbruikers, terroristen, de Ku Klux Klan, ze zijn er allemaal als de kippen bij om God aan te roepen als rechtvaardiging voor hun daden. Het is echter een veel lastiger vraag om te bepalen in hoeverre religie een oorzaak is van geweld.

Religie als reden en als oorzaak van geweld


We weten immers dat mensen voor hun gedrag nogal eens motieven aanvoeren die wetenschappelijk gezien moeilijk als oorzaken kunnen gelden. Mensen zeggen bijvoorbeeld dat ze door het lezen van Jonathan Safran Foer (Eating Animals, 2013) ervan overtuigd zijn geraakt dat ze geen vlees moeten eten, terwijl wetenschappers zich afvragen welke mensen überhaupt boeken van Foer lezen, hoe het komt dat vegetariërs vaker vrouwen zijn dan mannen, gemiddeld hoger opgeleid en vaker in een stad wonen. Allerlei oorzaken ‘van buiten’ blijken vaak betere voorspellers van gedrag dan ‘inwendige’ redenen die mensen zelf aanvoeren.

Juist bij religieuze redenen (openbaringen, geloofsovertuigingen, e.d.) wijzen wetenschappers vaak op sociaal-culturele, psychologische en biologische oorzaken die kunnen verklaren waarom iemand gelovig is of niet, waarom iemand zich tot een bepaald type geloofsovertuiging aangetrokken voelt, waarom de een gelovig blijft en de ander van z’n geloof valt, enzovoort. Zo bekeken is het eigenlijk vreemd om zomaar van jihadisten en andere religieuze geweldplegers de redenen te accepteren die ze zelf aanvoeren. Misschien heeft religie wel helemaal niet zoveel te maken met hun moorddadige gedrag – ongeacht wat ze zelf beweren.

Dit opschrijven is één ding; zoiets onderzoeken is veel lastiger. Er zijn drie belangrijke methodologische problemen bij het onderzoek naar religie als oorzaak van geweld: (1) ‘religie’ is een nogal ongrijpbaar fenomeen; (2) overtuigende correlaties tussen religie en geweld blijken moeilijk te vinden; (3) ‘religie’ is een fenomeen dat je zowel van binnenuit als van buitenaf kunt bekijken, en dat maakt nogal uit voor je conclusie.

Uitgebreid zoeken

Categorie
Tag
Auteur
Tekst

Laatste reacties

  • Lieven Schreef:
    Oké! :-)

    De diverse dialogen lijken hier blijkbaar zo'n beetje stilgevallen momenteel. Alles zal gezegd zijn ;-)

    Straks zal Gilbert heus...
    19-11-2019 13:17
  • Oké! :-)

    De diverse dialogen lijken hier blijkbaar zo'n beetje stilgevallen momenteel. Alles zal gezegd zijn ;-) 19-11-2019 11:40
  • @Lieven, ja hoor, je bent heel goed geïnformeerd:) 18-11-2019 23:46
  • Hé Egbert, niet zo schoolmeesterachtig doen naar mij. Ik stond zelf in het onderwijs.
    Ik snap het wel, maar het gaat om definities.
    Religie... 18-11-2019 20:40
  • @Lieven, religie staat in het algemeen voor zingeving maar wordt in het gangbare spraakgebruik meestal gerelateerd aan een hogere macht, de... 18-11-2019 17:53
  • Ja, Egbert, eerst beweer je iets en in een volgende reactie ga je dit weer in twijfel stellen door uitzonderingen aan te geven...
    Ik denk... 18-11-2019 08:38