Honderdste verjaardag van beroemde rechtszaak over evolutie

Van 10 tot en met 21 juli 1925 vond in het Amerikaanse Dayton, Tennessee, een proces plaats waarin biologiedocent John Scopes werd aangeklaagd omdat hij in zijn lessen uitlegde dat de mens is geëvolueerd uit een aapachtige voorouder. Dat was in deze staat wettelijk verboden.

Scopes werd uiteindelijk veroordeeld tot een boete van 100 dollar, maar de veroordeling werd in hoger beroep vernietigd vanwege een vormfout: de rechter had de boete opgelegd, maar dat was officieel de taak van de jury. Dit proces, ook wel het ‘Monkey Trial’ (apenproces) genoemd, was het begin van een juridische strijd over evolutie die nog steeds doorgaat in de VS.

Alternatief voor evolutie

In 2005 vond bijvoorbeeld het ‘Kitzmiller vs Dover’ proces plaats, waarin werd betoogd dat ‘Intelligent design’ creationisme, het idee dat er aantoonbare sporen van ontwerp in de biologie aanwezig zijn, niet als alternatief voor evolutie mocht worden onderwezen. De rechter in dit proces concludeerde dat Intelligent Design (ID) geen wetenschap is, en dus niet thuis hoort in de biologieles.

De ID beweging maakt onderdeel uit van een langlopende poging om evolutie uit het onderwijs te houden – of ten minste een vorm van creationisme als alternatief aan te bieden. In 2015 was op Geloof en Wetenschap al te lezen hoe die alternatieven voor evolutie zelf in de tijd zijn ‘geëvolueerd’. De laatste decennia zijn er tal van anti-evolutie wetten ingediend in Amerikaanse staten. Vaak zijn die breder opgesteld, ze stellen bijvoorbeeld dat er ook alternatieven moeten worden onderwezen voor de opwarming van de aarde.

Historische Adam

Toch lijkt de acceptatie voor evolutie in de VS en daarbuiten te groeien. De Amerikaanse ‘Millenniumgeneratie’ staat bijvoorbeeld open voor de wetenschap zonder dat dit de ruimte voor hun geloof inperkt, meldden we in 2015. Wellicht als reactie op deze ontwikkelinge scherpte het Amerikaanse Bryan College, vernoemd naar William Jennings Bryan, de aanklager in het Scopes proces, zijn grondslagen aan: docenten die niet in een historische Adam geloofden, raakten hun contract kwijt, wat leidde tot onrust onder de staf. Bryan College heeft rond de honderdste verjaardag van het Scopes proces allerlei activiteiten georganiseerd.

Bij een vorige herdenking op 14 juli 2017 is in Dayton overigens een standbeeld geplaatst van Clarence Darrow, de man die biologieleraar John Scopes verdedigde tijdens het proces.

Sociaal Darwinisme

Een historische achtergrond van het proces is in 2014 op Geloof en Wetenschap verschenen. Hierin onder meer een verwijzing naar de ‘kwestie Geelkerken’ uit 1926, waarin de synode van de Gereformeerde Kerken vastlegden dat de beschrijving van de schepping in Genesis letterlijk moest worden gelezen. In dit artikel wordt ook de stelling van wetenschapshistoricus Ronald Numbers besproken, die onder meer het sociaal Darwinisme dat Duitsland inspireerde in de Eerste Wereldoorlog opvoert als reden voor latere anti-evolutie standpunten. Daarnaast is er nog een korte bespreking van islamitisch creationisme.

Wie zich nog wat verder wil verdiepen in de filosofische context van het schepping/evolutie debat kan bijvoorbeeld een kort essay lezen van Kees-Jan Schilt, hoogleraar Wetenschapsgeschiedenis aan de Vrije Universiteit Brussel. Hij pleit voor een bescheiden houding naar menselijk redeneervermogen, zowel binnen die wetenschap als binnen de theologie. En kijk ook eens in ons dossier ‘Schepping en evolutie’.

Zie ook herdenkinsprogramma’s van de The University of Tennessee Knoxville en The University of Chicago.