Home » Opinie » Het geloof van Charles Darwin

Het geloof van Charles Darwin

By | Categorieën: Geschiedenis, Opinie | Gepubliceerd Op: 3 mei 2012 | 3.7 min read |
De bekende atheïst Richard Dawkins beroept zich op Charles Darwin in zijn strijd tegen religie. In zijn boek God als misvatting spreekt hij over ‘het imperatief van Darwin’. Is dit terecht? Hoe zit het precies met het geloof van Charles Darwin zelf?

 

Toen Darwin zijn beroemde reis maakte op het schip de Beagle stond hij bij de bemanning bekend om zijn orthodoxe geloof. Later in zijn leven was de  dood van zijn dochter Annie voor hem een grote schok. Hoewel Darwin in veel opzichten loyaal was aan zijn familie, omgeving en de traditie, ging hij niet meer naar de kerk.

Brief aan Asa Gray

Vlak na de verschijning van The Origen of Species in 1860 schreef  Darwin een brief aan Asa Gray, de beroemde botanicus van Harvard, een van de eersten in de Verenigde Staten die de evolutietheorie accepteerde. Gray bleef wel christen. Darwin schreef hem:

 

‘Wat betreft de theologische kijk op de zaak. Dat is altijd moeilijk voor mij. Ik ben verbijsterd. Ik heb nooit de bedoeling gehad atheïstisch te schrijven. Maar ik moet toegeven dat ik minder duidelijk dan anderen – en dan ik zelf zou willen – aan alle kanten om ons heen aanwijzingen voor een plan en een weldadige bedoeling kan zien. Er lijkt mij te veel ellende in de wereld. Ik kan mijzelf niet overtuigen dat een goedgezinde en almachtige God bewust de sluipwesp geschapen heeft, met de nadrukkelijke bedoeling dat hij zich zou voeden met de levende lichamen van rupsen, of de kat die met een muis speelt. Aan de andere kant vind ik het onbevredigend naar dit wonderbaarlijke universum te kijken en vooral ook naar het wezen van de mens om tot de conclusie te komen dat dit alles de uitkomst is van brute kracht. Ik neig ertoe alles te zien als voortgekomen uit wetten met een vooropgezette bedoeling, waarbij de details, goed of slecht, worden overgelaten aan de werking van wat wij toeval mogen noemen. Niet dat deze gedachte mij ook maar enigszins bevalt. Ik ben er diep van doordrongen dat het hele onderwerp voor het menselijk verstand niet te bevatten is. Een hond zou met evenveel succes iets over Newtons geest te berde kunnen brengen.’

En hij vervolgt:

‘Laat ieder mens hopen en geloven wat hij kan.
Inderdaad ben ik het met je eens dat mijn inzichten niet noodzakelijk atheïstisch zijn… Maar hoe meer ik erover denk, hoe meer verbijsterd ik word.’

Ambivalentie

Wat het meest opvalt in deze brief is een gevoel van ambivalentie. Hoe kan God al die wreedheid in de natuur toelaten? Maar aan de andere kant: dit hele universum kan toch niet door alleen brute kracht tot stand zijn gekomen?

Aan het einde van zijn leven was bij Darwin de afstand tot het religieuze nog groter geworden. Over zijn reis met de Beagle zegt hij dan:

‘Ik weet nog goed hoe ik ervan overtuigd was dat er meer is in de mens dan alleen zijn adem. Maar nu kan het indrukwekkendste landschap dergelijke overtuigingen en gevoelens niet meer opwekken in mijn geest… Ik lijk op een man die kleurenblind is geworden.’

Op grond van bovenstaande teksten doen we Charles Darwin meer recht als wij hem een agnost zouden noemen in plaats van een atheïst. Darwin, die theologie gestudeerd had, is van mening dat er over religie niet zo veel verstandigs te zeggen valt. En hij concentreert zich op waar hij wel verstand van heeft: observaties doen in de natuur.

Conflicten

Er is nog een ander aspect in zijn levenshouding dat we moeten overwegen. Darwin hield niet van conflicten. Toen hij in zijn jonge jaren gestopt was met zijn medicijnenstudie, durfde hij het niet aan zijn vader te vertellen. Toen er naar aanleiding van zijn boek The Origin of Species een conferentie belegd werd, was hij zelf niet aanwezig. Hij hield zich het liefst buiten de polemieken.

Darwin besefte dat wij als mensen samen moeten leven. Hij had christelijke vrienden en ondersteunde ook sommige kerkelijke activiteiten. Nadat hij besloten had niet meer naar de kerk te gaan, maakte hij wel met zijn vrouw op zondag de wandeling naar de kerk. Zo’n typisch Darwiniaans compromis!

Aan het einde van zijn autobiografie schrijft hij:

‘Het verheugt mij dat ik controverses heb weten te voorkomen’

Oei, dat is niet helemaal uitgekomen!

Een uitgebreider verhaal is te vinden op de website van Jart Voortman, onder Schepping en evolutie.

Over de Auteurs: Jart Voortman

Home » Opinie » Het geloof van Charles Darwin

Het geloof van Charles Darwin

By | Categorieën: Geschiedenis, Opinie | Gepubliceerd Op: 3 mei 2012 | 3.7 min read |
De bekende atheïst Richard Dawkins beroept zich op Charles Darwin in zijn strijd tegen religie. In zijn boek God als misvatting spreekt hij over ‘het imperatief van Darwin’. Is dit terecht? Hoe zit het precies met het geloof van Charles Darwin zelf?

 

Toen Darwin zijn beroemde reis maakte op het schip de Beagle stond hij bij de bemanning bekend om zijn orthodoxe geloof. Later in zijn leven was de  dood van zijn dochter Annie voor hem een grote schok. Hoewel Darwin in veel opzichten loyaal was aan zijn familie, omgeving en de traditie, ging hij niet meer naar de kerk.

Brief aan Asa Gray

Vlak na de verschijning van The Origen of Species in 1860 schreef  Darwin een brief aan Asa Gray, de beroemde botanicus van Harvard, een van de eersten in de Verenigde Staten die de evolutietheorie accepteerde. Gray bleef wel christen. Darwin schreef hem:

 

‘Wat betreft de theologische kijk op de zaak. Dat is altijd moeilijk voor mij. Ik ben verbijsterd. Ik heb nooit de bedoeling gehad atheïstisch te schrijven. Maar ik moet toegeven dat ik minder duidelijk dan anderen – en dan ik zelf zou willen – aan alle kanten om ons heen aanwijzingen voor een plan en een weldadige bedoeling kan zien. Er lijkt mij te veel ellende in de wereld. Ik kan mijzelf niet overtuigen dat een goedgezinde en almachtige God bewust de sluipwesp geschapen heeft, met de nadrukkelijke bedoeling dat hij zich zou voeden met de levende lichamen van rupsen, of de kat die met een muis speelt. Aan de andere kant vind ik het onbevredigend naar dit wonderbaarlijke universum te kijken en vooral ook naar het wezen van de mens om tot de conclusie te komen dat dit alles de uitkomst is van brute kracht. Ik neig ertoe alles te zien als voortgekomen uit wetten met een vooropgezette bedoeling, waarbij de details, goed of slecht, worden overgelaten aan de werking van wat wij toeval mogen noemen. Niet dat deze gedachte mij ook maar enigszins bevalt. Ik ben er diep van doordrongen dat het hele onderwerp voor het menselijk verstand niet te bevatten is. Een hond zou met evenveel succes iets over Newtons geest te berde kunnen brengen.’

En hij vervolgt:

‘Laat ieder mens hopen en geloven wat hij kan.
Inderdaad ben ik het met je eens dat mijn inzichten niet noodzakelijk atheïstisch zijn… Maar hoe meer ik erover denk, hoe meer verbijsterd ik word.’

Ambivalentie

Wat het meest opvalt in deze brief is een gevoel van ambivalentie. Hoe kan God al die wreedheid in de natuur toelaten? Maar aan de andere kant: dit hele universum kan toch niet door alleen brute kracht tot stand zijn gekomen?

Aan het einde van zijn leven was bij Darwin de afstand tot het religieuze nog groter geworden. Over zijn reis met de Beagle zegt hij dan:

‘Ik weet nog goed hoe ik ervan overtuigd was dat er meer is in de mens dan alleen zijn adem. Maar nu kan het indrukwekkendste landschap dergelijke overtuigingen en gevoelens niet meer opwekken in mijn geest… Ik lijk op een man die kleurenblind is geworden.’

Op grond van bovenstaande teksten doen we Charles Darwin meer recht als wij hem een agnost zouden noemen in plaats van een atheïst. Darwin, die theologie gestudeerd had, is van mening dat er over religie niet zo veel verstandigs te zeggen valt. En hij concentreert zich op waar hij wel verstand van heeft: observaties doen in de natuur.

Conflicten

Er is nog een ander aspect in zijn levenshouding dat we moeten overwegen. Darwin hield niet van conflicten. Toen hij in zijn jonge jaren gestopt was met zijn medicijnenstudie, durfde hij het niet aan zijn vader te vertellen. Toen er naar aanleiding van zijn boek The Origin of Species een conferentie belegd werd, was hij zelf niet aanwezig. Hij hield zich het liefst buiten de polemieken.

Darwin besefte dat wij als mensen samen moeten leven. Hij had christelijke vrienden en ondersteunde ook sommige kerkelijke activiteiten. Nadat hij besloten had niet meer naar de kerk te gaan, maakte hij wel met zijn vrouw op zondag de wandeling naar de kerk. Zo’n typisch Darwiniaans compromis!

Aan het einde van zijn autobiografie schrijft hij:

‘Het verheugt mij dat ik controverses heb weten te voorkomen’

Oei, dat is niet helemaal uitgekomen!

Een uitgebreider verhaal is te vinden op de website van Jart Voortman, onder Schepping en evolutie.

Over de Auteurs: Jart Voortman