23 september 2022 / 

De wetenschap van worship

Tijdens de lockdowns van de afgelopen jaren konden gelovigen elkaar alleen online ontmoeten. Daarmee ging een essentieel element van de gezamenlijke viering verloren, betoogt de Amerikaanse associate hoogleraar theologie en cultuur David Taylor.

Hij beschrijft in het tijdschrift Christianity Today hoe gezamenlijke lofprijzing en aanbidding iets is dat ons lichamelijk raakt. Onze lichamelijke reacties raken op elkaar afgestemd in wat hij noemt ‘meeslependheid’ en ‘synchronisatie’. Dit zijn, aldus Taylor, lichamelijke reacties die met neurologische wetenschappen te verklaren zijn, maar voor hem tegelijk een manier vormen waardoor de geest van God werkt in de gemeente.

Als mensen samen zingen, zullen zij onbewust een gezamenlijk ritme aannemen. Mensen gaan hetzelfde ritme meetikken met een voet of hand, of klappen samen in de maat. Muziek koppelt de mensen aan elkaar, de hersenen pikken dit op. En hoewel deelnemers aan zo’n dienst niet hetzelfde denken zullen ze wel deels dezelfde ervaring hebben, zo blijkt onder meer uit etno-muzikaal onderzoek.

Neurologische patronen

Synchronisatie ontstaat doordat mensen zich van nature aan elkaar spiegelen. Wanneer een moeder glimlacht naar een baby zal die vaak ook gaan glimlachen. De neurologische patronen van mensen die samen zingen zullen op elkaar gaan lijken, zo citeert Taylor een cognitieve onderzoeker. Als in een kleine gemeenschap iedereen danst volgen alle individuen hetzelfde patroon. Taylor duidt dit deels theologisch: gezamenlijke worship bindt mensen samen, wat een manier kan zijn waarop de geest van God werkt.

De keerzijde hiervan is dat gezamenlijke aanbidding tijdens de lockdowns niet mogelijk was. Tijdens de digitale diensten is de verbinding tussen mensen minder sterk, waardoor fenomenen als meeslependheid of synchronisatie nauwelijks kunnen optreden. Juist de lichamelijke aanwezigheid in een dienst zorgt voor lichamelijke reacties.

Emotie

Taylor stipt ook aan dat deze natuurlijke reacties van onze hersenen gevoelig zijn voor manipulatie. Groepsdruk kan mensen meeslepen, maar daar kan ook een positieve kant aanzitten, iets dat hij ‘positieve groepsdruk’ noemt. Net als toeschouwers van een sportwedstrijd kunnen kerkgangers een gezamenlijk enthousiasme gaan voelen. Hij stelt dat het niet alleen emotie is: het gaat om een hartsverbondenheid waarin ook het verstand een rol speelt.

Met zijn betoog breekt Taylor een lans voor diensten waarin mensen fysiek aanwezig zijn. Digitale diensten zijn daar een slap aftreksel van. Er zijn natuurlijk groepen die dat niet kunnen, omdat ze aan huis gebonden zijn, en we mogen God danken voor de techniek die het hen mogelijk maakt om virtueel aanwezig te zijn bij een dienst, aldus Taylor. Maar de lichamelijke uitwerking van gezamenlijk zingen is bijna te mooi om waar te zijn, besluit hij.

Bron: Christianity Today, Hymns and Neurons: How Worship Rewires Our Brains and Bonds Us Together.
Illustratie: Mallory Rentsch, WikiMedia Commons