7 december 2023 / 

Boek toont rol van christelijk geloof in Noorse geschiedenis

De Noorse geschiedschrijving heeft de invloed van het christendom grotendeels genegeerd. Een nieuw historisch overzicht geeft voorbeelden van ontwikkelingen waarvoor geloof de drijvende kracht was.

Een groep van twaalf historici schreef mee aan het boek, dat 33 christelijke sleutelfiguren in de Noorse geschiedenis beschrijft. Tot nu toe werd religie nauwelijks gezien als een fenomeen dat mensen kon aanzetten tot handelen, maar meer als een psychologische gesteldheid van mensen, of een manier voor religieuze leiders om via ideologie hun machtsbasis uit te breiden. Hoogleraar geschiedenis Knut Dørum stelt dat geloof op redding mensen wel degelijk kan motiveren, net als geld of macht.

Handelsmonopolie

In het boek zijn daarom 33 christelijke ‘strategen’ beschreven, die vanuit hun geloof in de afgelopen twee eeuwen richting hebben gegeven aan in de ontwikkeling van Noorwegen. Het gaat om lekenpredikers, makers van gezangen en schrijvers, maar ook bisschoppen en priesters.

Een voorbeeld is Hans Nielsen Hauge, een 19e-eeuwse Noorse lutherse lekenpredikant, geestelijk leider, ondernemer, sociaal hervormer en auteur. Hij maakte Noorwegen volgens de historici democratischer, en was er mede verantwoordelijk voor dat de koning zijn absolute heerschappij verloor. Ook kregen vrouwen dankzij zijn werk meer te zeggen in de kerk, en werd daardoor ook het handelsmonopolie van kooplieden verzwakt. Al die sociale gevolgen kwamen voort uit werk van Hauge dat er primair op was gericht om bij ‘cultuurchristenen’ een levend geloofsleven op te wekken. 

Geen heiligen

Een belangrijke eigenschap van de ‘christelijke strategen’ is dat zij niet handelden voor hun eigen eer of gewin, hun motivatie was juist om het leven van anderen te verbeteren. Mede-auteur Helje Kringlebotn Sødal tekent daar wel bij aan dat de 33 strategen geen heiligen waren: zij hadden soms verschillende motieven voor hun werk.

Veel van de geportretteerde christenen leefden in een periode van secularisatie. Het idee in die tijd was dat wetenschap het geloof overbodig had gemaakt. Daar verzetten de ‘strategen’ zich tegen: zij vochten tegen secularisatie, maar ook tegen onrecht, misbruik, armoede en meer. De strijd tegen secularisatie hebben ze uiteindelijk verloren, maar hun inspanningen hebben wel een blijvende bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van Noorwegen, op terrein van cultuur, politiek, onderwijs en cultuur.

Bron: Persbericht University of Agder
Boek: Helje Kringlebotn Sødal (ed.) Kristne strateger (2023)