Betwist wonder

Jart Voortman

Afgelopen week kwam in het nieuws dat prof. Onno van Schayck zijn functie als directeur van het onderzoeksinstituut Caphri neerlegt als gevolg van de commotie die ontstaan is naar aanleiding van een interview op deze site. In dat interview vertelt Onno van Schayck met enige schroom over een gebeurtenis, die grote indruk op hem heeft gemaakt. Hij is er getuige van geweest dat iemands been na gebed spontaan aangroeide. De formulering die hij in dit interview gebruikt is omzichtig (´het gaat gemakkelijk een eigen leven leiden´), maar enige journalisten zijn erover gevallen en Van Schayck had geen verweer meer tegen de storm die voorbij raasde.

Naar mijn mening kan de integriteit van Van Schayck niet in twijfel getrokken worden. Over de gebeurtenis zelf is op het ogenblik niet voldoende bekend om er verder op in te gaan. Dat een journalist in Van Schaycks verklaring een illustratie ziet van hoe beroerd het met het onderwijs in Nederland gesteld is, is wat mij betreft over de grens. In de Westerse wereld zijn atheïsten met een opmars bezig. Dat is ze gegund. Maar het gaat te ver als men ervan uitgaat dat de eigen materialistische levensopvatting de enig rationele is.

Bestaan wonderen?

Wonderen zijn zeker geen alledaagse ervaringen. Ze zijn eerder zeldzaam. Maar als je je open stelt kan het voorkomen dat mensen iets vertellen over wat heel kostbaar is in hun leven. Op mijn website heb ik een aantal verhalen verzameld die ik uit de eerste hand ken. Deze verhalen hebben allemaal hun eigen context en het is niet mogelijk om dat verband in een paar regels uit te leggen. Een merkwaardig verhaal is dat van iemand die op een bijeenkomst van Pinkstergelovigen de ervaring had dat van links naar rechts zijn zicht onscherp werd. Toen hij in een automatische reactie zijn bril afdeed ontdekte hij dat hij zonder bril scherp zag! Dit verhaal hoorde ik toen ik op zondagmorgen aan hem vroeg waarom hij geen bril op had.

Vijf Jaar lang zond de KRO de serie Wonderen bestaan uit. In een later stadium heb ik bijna alle uitzendingen nog eens doorgenomen. Het is een enorme verscheidenheid aan ervaringen. De mate waarin deze verhalen overtuigen verschilt ook sterk. Ik licht er een paar verhalen uit, die naar mijn mening moeilijk door een bepaalde redenering kunnen worden weerlegd.

Een jongen van ongeveer 10 jaar (WB 01 06 2006) droomt van zijn opa die uit zijn bed stapt en dan voor zijn bed instort. De volgende ochtend zegt zijn moeder: je opa is vannacht gestorven. Hij zegt: ik wist het al. Het blijkt precies zo gegaan te zijn als in zijn droom.
Een ander verhaal (WB 11 07 2004) is het verhaal van een schoonmaakster, die achterover van de trap valt, maar twee handen in haar rug voelt, die haar tegenhouden. Nadat ze weer met beide voeten op de grond staat kijkt ze achterom, maar er is niemand. Haar collega is getuige van dit gebeuren. De ruimte ontbreekt mij om hier veel bij uit te leggen.

Anita Morjani was stervende, lag in coma en had een indrukwekkende bijna-doodervaring. In die ervaring kreeg ze de zekerheid dat ze zou genezen van haar kanker als ze terug zou keren in haar lichaam. Dat gebeurde. Een sceptische arts kwam uit een ander werelddeel om de medische dossiers door te nemen. Zijn conclusie was: u had dood moeten zijn. Dit verhaal is heel toegankelijk, omdat Anita zonder schroom over haar ervaring spreekt.

Een laatste voorbeeld. De neuroloog Peter Fenwick deed in drie landen onderzoek bij werkers in de palliatieve zorg naar opmerkelijke gebeurtenissen rond het sterven van mensen: sterfbedvisioenen, terminale helderheid, vormen van telepathie bij het sterven van geliefden en verschijningen van licht of mist rond het sterven. Met veel documentatie stelt Fenwick: mensen in de zorg kennen deze ervaringen dikwijls uit eigen ondervinding.

Onwetenschappelijk?

Desondanks worden velen niet door wonderverhalen overtuigd. In sceptische kring zegt men dat het alleen maar anekdotes zijn, persoonlijke belevenissen, die niet gecontroleerd kunnen worden. Dit is maar ten dele waar.

Opvallend genoeg zijn de reacties vaak emotioneel: hoe kan een professor op een universiteit zeggen dat hij in wonderen gelooft! Dat is toch niet wetenschappelijk! Zulke verhalen geloof je toch niet!

Ik zou het graag om willen keren. Het is niet wetenschappelijk als mensen zich laten leiden door hun vooroordeel, door het axioma: het kan niet, dus het bestaat niet. Niels Bohr zegt in de biografie van Giulio Peruzzi: wetenschap gaat vooruit door het benadrukken van de onregelmatigheden. We moeten deze ervaringen niet negeren, maar juist onderzoeken.

Nu jij!

Wat denk jij? Ben jij het hiermee eens? Of juist totaal niet? Reageer hieronder!

  1. Johannes 19 maart 2013 at 13:15

    Professor Van Schayck maakt heel wat los. Inmiddels wordt zijn vrijheid van meningsuiting zelfs aangetast, als je deze site en een aantal van zijn collega’s mag geloven.
    Wat me opviel: in het filmpje was nogal geknipt. Je weet niet precies wat Van Schayck eventueel nog voor relativerends gezegd heeft. De EO heeft een roeping, dus daar kun je niet van verwachten dat ze zo objectief mogelijk zijn.
    Wat naar mijn idee niet klopt: als er iets onverwachts gebeurt, bv. in een ziektegeval, zou je moeten spreken van een onverklaard fenomeen, niet van een onverklaarbaar fenomeen. Als wetenschappers op zo’n fenomeen stuiten, zullen ze vast nieuwsgierig worden en naar verklaringen zoeken. Jart Voorman moedigt ze daartoe aan, maar dat lijkt me overbodig. Maar wat die wetenschappers, als het goed is, niet zullen doen is: “in wonderen gaan geloven”. Wat zou dat eigenlijk betekenen? Aannemen dat een bepaald fenomeen niet “onverklaard”, maar echt “onverklaarbaar” is? Dat lijkt me nogal aanmatigend (je weet immers nooit wat men nog zal ontdekken) en ook nogal ontmoedigend (als het toch nooit verklaard kan worden, hoef je er niet aan te beginnen). Of betekent het dat het fenomeen nu al verklaarbaar is, maar niet volgens de wetenschappelijke methode? Daar heb ik nog nooit een voorbeeld van gezien. (De verklaringen van bv. een animistische medicijnman uit Oeganda, een sjiietische imam uit Irak of een evangelische prediker uit Friesland, zijn alleen al daarom onwaarschijnlijk omdat ze het onderling nooit eens worden.)
    Ook Jart Voortman komt daar niet helemaal uit, lijkt het. Hij schrijft: “Wonderen zijn zeker geen alledaagse ervaringen. Ze zijn eerder zeldzaam. Maar als je je open stelt kan het voorkomen dat mensen iets vertellen over wat heel kostbaar is in hun leven.” Ja, dat geloof ik meteen, maar daarmee is toch nog geen begin van een verklaring (van wat voor aard ook) gegeven?
    Ik ben het helemaal met Jart Voortman eens als hij schrijft: “We moeten deze [moeilijk te verklaren] ervaringen niet negeren, maar juist onderzoeken.” Maar dat doe je toch juist niet als je in wonderen gaat geloven? Dan kom je toch tot niet veel meer dan de handen ten hemel heffen? En bovendien: er wórdt al behoorlijk veel onderzoek naar gedaan – zij het dan meestal niet tot enthousiasme van de gelovers in wonderen. Juicht Jart dat nu toe of keurt hij het af?

  2. arjen 20 maart 2013 at 18:34

    Het wordt echt de hoogste tijd dat deze Johannes van zijn zwevend voetstuk afdaalt naar een concreet geval. Eentje maar om te beginnen.
    Hij zou kunnen beginnen met het zich verdiepen in deze gemelde ervaring van deze professor.
    Hij, deze Johannes, gelooft toch in het primaat van de expirie?!
    Dus, Johannes, laat ons weten wat JIJ, als wetend persoon, van DEZE gebeurtenis vindt! Want al dat zich verschuilen achter ongrijpbaar en luchtledig filosoferend proza word ik een beetje zat.
    Toon aan waarom deze professor zich vergist in zijn waarnemingen. Kom eens met een concreet geval, net als deze professor doet..

  3. peter 21 maart 2013 at 08:51

    De professor kwam niet met een concreet geval: dat is het punt.

  4. Johannes 21 maart 2013 at 13:24

    Eens met de conclusie van Peter: Van Schayck sprak over een ziektegeval van lang geleden, waarover geen gegevens meer waren; hij schaarde zich daarmee onder de mensen die “iets vertellen over wat heel kostbaar is in hun leven”, zoals Jart Voortman het noemde. Dat mag natuurlijk best – daarom vind ik het geklaag in die brief over de vrijheid van mensingsuiting die zou zijn beknot niet terecht. Maar velen zullen je dan als wetenschapper niet serieus nemen en daar mag je natuurlijk óók vrijmoedig lucht aan geven. Ik weet niet of Van Schayck als directeur is teruggetreden omdat hij niet tegen die kritiek kon of omdat hij zelf ook inzag dat hij als wetenschapper buiten zijn boekje was gegaan.

    En ja, Arjen, wat vind ik van dat concrete ziektegeval? (Je hoeft trouwens niet zo kribbig te doen!)
    Ik heb niet gezegd dat Van Schayck “zich vergist in zijn waarnemingen”. Dat zou ook nog gekund hebben, maar daar hoefden we dan niet over te discussiëren.
    Zoals in mijn vorige stukje gezegd heb: als er iets onverwachts gebeurt, zoals bij die beenpatiënt kennelijk het geval was, dan zou ik het om te beginnen onverklaard noemen, niet onverklaarbaar. Dat betekent dat ik (stel dat ik arts was) zou zeggen: “Ik weet niet wat er aan de hand is”.
    Medici krijgen in de meeste ziektes een steeds beter inzicht, maar ze blijven tegen situaties aanlopen waar het anders gaat dan ze verwachten. Gaat het béter dan je medisch gezien zou verwachten, dan zou ik spreken van geluk, en zeggen: “Wij artsen weten lang niet alles”. Loopt het slechter af dan je medisch gezien zou verwachten, dan zou ik spreken van pech en ook dan zeggen: “Wij artsen weten lang niet alles”. Wie in wonderen gelooft, ziet in het eerste geval een wonder, in het tweede geval niet (tenminste, dat hoor ik eigenlijk nooit).
    Ga je die onverklaarde gevallen nu nader onderzoeken, dan kan het zijn dat je langzamerhand voor steeds meer gevallen een verklaring vindt. Dan zou er steeds minder ruimte over blijven voor wonderen. Ik geloof dat theologen daar niet enthousiast voor zijn: God wordt dan een God of the Gaps. Toch roept Voortman op tot dat soort onderzoeken en ik vroeg mij af of dat met zijn (kennelijke) geloof in wonderen te rijmen is. Misschien gaat hij dat nog uitleggen.

  5. jart v. 21 maart 2013 at 20:11

    Beste Johannes,
    Er is inderdaad een verschil tussen onverklaard en onverklaarbaar. Onverklaard is een wetenschappelijke vaststelling. Onverklaarbaar is een interpretatie, die over de grenzen van wat wetenschap is heen gaat.
    De achtergrond van mijn bijdrage is een uitvoerig gesprek dat ik heb gehad heb met twee hoogleraren in de sceptische beweging. Ik confronteerde hen met een aantal casussen. Hun reactie was minachtend: ´zulke verhaaltjes geloof je toch niet!´ Om te vervolgen met: ´anekdotes zijn wetenschappelijk niet deugdelijk´.
    De reacties van Maarten Keulemans en Max Pam op het verhaal van Onno van Schayck zijn van hetzelfde kaliber.
    Een wetenschappelijke reactie zou zijn, dat hier meer over onderzocht moet worden. En een conclusie zou kunnen zijn: we hebben hier geen wetenschappelijke verklaring voor. Dat zou geen schande zijn.
    In plaats daarvan zien we hier hekelende reactie vanuit een gesloten denkkader. Wetenschap zou echter juist gedreven moeten worden door nieuwsgierigheid over wat we niet begrijpen.
    Naar mijn mening zijn er drie reacties mogelijk op wonderbaarlijke ervaringen.
    1. het kan blijken dat er achteraf toch een verklaring voor bestaat.
    2. het kan zijn dat er geen natuurlijke verklaring bestaat en dat de wetenschapper het laat bij de vaststelling: we hebben hier geen verklaring.
    3. en het kan zijn dat deze ervaringen voor iemand een bevestiging zijn van zijn geloof dat ´er meer is tussen hemel en aarde´.
    Als 2. en 3. allebei mogelijk zijn, kunnen we dus nooit tot een wetenschappelijk bewijs komen dat wonderen bestaan.
    Zelf heeft het mij als gelovige jaren gekost om bij moeilijke vragen over geloof te erkennen:´dit weet ik niet. Dit begrijp ik niet´. Ik ervoer dat als een capitulatie.
    Ik merk dat sceptici het ook moeilijk vinden bij wonderbaarlijke ervaringen te zeggen: we begrijpen dit niet. We weten het niet.

  6. Johannes 22 maart 2013 at 15:04

    Beste Jart V.

    Over uw mogelijke drie reacties op wonderbaarlijke ervaringen het volgende:
    – Bij reactie 1. neem ik aan dat de verklaring er ook uit kan bestaan dat degenen die de wonderbaarlijke ervaring hadden, bleken te confabuleren, door hun zintuigen te worden bedrogen, zich te vergissen, enz.
    – Bij reactie 2. zou ik voor alle zekerheid zeggen “het kan zijn dat er vooralsnog geen natuurlijke verklaring bestaat ..”
    – Bij 3. neem ik aan dat “geloof” betekent: voor waar houden wat niet te bewijzen is.
    Dan ben ik het met u eens dat we nooit wetenschappelijk zullen kunnen bewijzen dat er wonderen bestaan. Per definitie. En van mij hoeft dat ook helemaal niet: in het geloof is elke gebeurtenis, elke denkstap geoorloofd, niets is er “verboden”, zoals in de naturalistische wereld bijvoorbeeld door logische regels. Problemen ontstaan pas, en worden op deze site ook manifest, als mensen de gewone naturalistische (logische) wetmatigheden tòch van toepassing willen verklaren op hun geloof. (Als ze bv. het opstaan uit de dood of het op gebed aangroeien van een been tòch weer naturalistisch willen duiden – aantonen dat het kan bv.) Of andersom: als ze hun geloofswaarheden toch van toepassing willen verklaren op de naturalistische wereld. (Iedereen moet zich gedragen naar de regels van de god waar ik in geloof.)
    Als in de naturalistische wereld iemand zou zijn opgestaan uit de dood, zou hij nog steeds rondlopen en zouden we hem naar zijn ervaringen kunnen vragen. Dat is nog nooit voorgekomen, dus zeggen we: uit de dood opstaan bestaat niet in de naturalistische wereld (met alle slagen om de arm die zo’n inductieve redenering zou vergen en we hebben er ook wel deductieve redeneringen bij).
    Als in de geloofswereld iemand is opgestaan uit de dood en later toch onvindbaar is, zeggen we: hij is opgevaren ten hemel. En met zo’n “verklaring” moet je dan ook tevreden zijn.

    “Een wetenschappelijke reactie zou zijn, dat hier meer over onderzocht moet worden.” schrijft u. Er is toch al veel onderzoek gedaan naar zulke verschijnselen, maar u vindt het niet genoeg? Nogmaals: wat verwacht u van zulk onderzoek?
    Wordt er een verklaring gevonden, dan verdampt het wonder. Stel dat ooit blijkt dat dat 10-jarige jongetje zijn grootvader kon zien sterven door een kwantumtunnel, gemaakt van de darmen van Schrödingers kat (ik zeg maar wat), wat zou dat dan voor uw geloof in wonderen, voor uw geloof in het algemeen betekenen?
    Wordt er géén verklaring gevonden en zegt de onderzoeker: “Ik weet het (nog) niet”, dan bent u toch ook niet veel verder? Of zegt u dan: dáár is God aan het werk geweest? (God of the gaps dus, die dan met het voortschrijden van onze kennis steeds kleiner wordt.) Maar Hij is toch, in de geloofswereld, overal en voortdurend aan het werk? Wat maken die paar wonderen dan uit?

    Ik was niet bij het gesprek dat u voerde met die sceptische hoogleraren. U houdt zelf de mogelijkheid open dat wonderverhalen anekdotes of persoonlijke belevenissen zijn en of uw gesprekspartners uw casussen terecht als zodanig beoordeelden weet ik niet. U suggereert dat ze dat ten onrechte deden (en de reacties van twee journalisten waren “van hetzelfde kaliber”).
    Als ik met zulke casussen word geconfronteerd weeg ik a.h.w. twee mogelijkheden af: òf de natuurwetten waren tijdelijk buiten werking òf iemand heeft iets verzonnen, heeft gehallucineerd, is al te goedgelovig, een verhaal is in de loop van de tijd steeds sterker geworden, enz. Het tweede lijkt mij dan altijd veel, echt véél waarschijnlijker dan het eerste. Wij kennen toch onszelf en onze medemensen wel een beetje?

  7. jart v. 27 maart 2013 at 12:21

    @johannes
    ´òf de natuurwetten waren tijdelijk buiten werking òf iemand heeft iets verzonnen, heeft gehallucineerd, is al te goedgelovig, een verhaal is in de loop van de tijd steeds sterker geworden, enz. Het tweede lijkt mij dan altijd veel, echt véél waarschijnlijker dan het eerste.´
    Het punt is dat bepaalde verklaringen totaal niet afdoende zijn.
    Mag ik jouw voorkeur een a priori noemen?

  8. peter 27 maart 2013 at 15:48

    Een been een ietsje langer maken is een standaard belazertrucje van faith healers. Dat is al 25 jaar bekend. Hoe onnozel kun je zijn, zelfs als hoogleraar in een medisch vak. Als het nu om aangroeien van een geamputeerd been zou gaan …
    http://www.youtube.com/watch?v=cpz_9_KalFY
    http://thewordonthewordoffaithinfoblog.com/2009/05/26/ex-faith-healer/
    http://www.noforbiddenquestions.com/2011/04/exposing-the-faith-healing-scam/
    En dat is nog maar een kleine selectie.
    Zie:
    http://www.amazon.com/Faith-Healers-James-Randi/dp/0879755350/ref=sr_1_4?s=books&ie=UTF8&qid=1364399122&sr=1-4&keywords=james+randi

  9. Johannes 27 maart 2013 at 22:51

    @Jart,

    Je mag mij(n voorkeuren) noemen zoals je wilt natuurlijk. Maar kun/wil je ook mijn vragen beantwoorden? Ik vat ze nog even samen:

    Wat verwacht je van (verder) wetenschappelijk onderzoek van tot nu toe onverklaarde fenomenen?
    Denk je niet dat als je een rijtje verklaringsmogelijkheden hebt afgevinkt (er is niet gelogen, men heeft zich niet vergist, men is niet door zijn zintuigen of door “wonderdoeners” bedrogen, er zijn geen neurologische of andere naturalistische verklaringen voorhanden) dat wat dan overblijft simpelweg “onbegrepen” of “vooralsnog onverklaard” moet worden genoemd? Wat voegt een kwalificatie als “dat was een wonder” daar nou reëel aan toe?
    Als ik in God zou geloven, of zou overwegen dat te gaan doen, dan zou ik eerder onder de indruk zijn van hoe Hij zich in gewone, alledaagse gebeurtenissen manifesteert, dan van wat Hij met “wonderen” van Zichzelf laat zien. Voor Hem zouden dat immers, nog meer dan voor mij, flauwe goocheltrucjes zijn, waarmee Hij alleen een bepaald soort bijgelovige mensen imponeert. Of vergis ik mij daarin?

  10. jart v. 9 april 2013 at 13:12

    @ johannes
    1. Kun/wil je ook mijn vragen beantwoorden?
    2. Wat verwacht je van wetenschappelijk onderzoek?
    3. Wat voegt een kwalificatie als “dat was een wonder” nou reëel toe?
    4. ik zou eerder onder de indruk zijn van hoe God zich in gewone, alledaagse gebeurtenissen manifesteert.

    1. Het gevoel dat op mijn bijdrage niet wordt gereageerd is er natuurlijk ook bij mij als er niet echt ingegaan wordt op de casussen die ik heb aangehaald.
    2. Ik verwacht niet zo veel van wetenschappelijk onderzoek in dit opzicht. Het zal in ieder geval niet tot sluitende Godsbewijzen leiden. Maar het is al een groot winstpunt als bepaalde ervaringen serieus worden genomen. De door mij aangehaalde Peter Fenwick probeert ook niet mensen te overtuigen. Wel vindt hij het waardevol als paranormale ervaringen door zorgverleners serieus worden genomen.
    3. Als een bepaalde ervaring niet op een natuurlijke manier kan worden verklaard, dan kan dat voor een niet-gelovige een gevoel van ongemak oproepen, terwijl dat een gelovige bevestigt in zijn overtuiging dat er een werkelijkheid bestaat die boven ons waarnemen uitstijgt.
    De bioloog J. Haldane zou aan het begin van de vorige eeuw gezegd hebben: toon mij een konijn in het Precambrium en de hele evolutietheorie is om zeep. Omgekeerd kun je zeggen: als er van een ervaring is aangetoond dat het niet op een natuurlijke manier kan worden verklaard, dan is daarmee een grens aangegeven aan het naturalistische wereldbeeld. Ik denk dat er vele ervaringen bestaan, die moeilijk op een naturalistische manier kunnen worden verklaard. Ik ken ook uit de eerste hand een geval van beenverlenging. De betrokken persoon heeft jarenlang zijn hulpstuk aan zijn scheerspiegel opgehangen. Hij had het niet meer nodig.
    De heftige reacties van Max Pam en Maarten Keulemans op de verklaring van Van Schayck bewijzen dat het moeilijk is om hier op een zakelijke manier over te spreken. Inderdaad stuiten we hier op de eindigheid van onze logica.
    4. De ervaring van God in gewone gebeurtenissen maakt ook deel uit van de beleving van een gelovige. Als argument om te geloven legt het echter geen gewicht in de schaal.

  11. Johannes 15 april 2013 at 13:49

    Beste Jart,

    Je verwijt me min of meer dat ik niet echt inga op de casussen die je noemde. Maar ik weet niets van die casussen af! Ik kon er dus alleen wat algemene opmerkingen over maken en dat heb ik gedaan. Ik heb inmiddels wel het filmpje van Anita Moorjani gezien en ik geef meteen toe: ik heb moeite zo’n getuigenis in een serie die Lilou’s Juicy Living Tour heet, serieus te nemen. En het gekke is: wat op jou kennelijk veel indruk maakt (je neemt dat deel van het interview tenminste over in je artikel) is zoiets als dat er een arts “uit een ander werelddeel kwam om de medische dossiers door te nemen” – terwijl ik dat als een sterke aanwijzing zie dat dit verhaal niet serieus is onderzocht. Ik had liever gehoord wat haar eigen artsen in Hongkog ervan vonden.
    Een groot deel van haar verhaal gaat over haar bijna-dood-ervaring; over zulke ervaringen is al veel geschreven. Ik geloof zeker wel dat mensen zulke ervaringen hebben; hersenen lijken mij in extreme omstandigheden heel goed in staat zulke ervaringen te “produceren”. Voor haar onverwachte genezing geldt wat mij betreft dat wat ik hierboven al gezegd heb: aannemend dat het ongeveer waar is wat zij vertelt, denk ik dat zeker nog maar zeer ten dele begrepen ziektes als kanker nog regelmatig onverwachte wendingen in het beloop zullen vertonen.

    Ik vind het wel verbazend dat je in je artikel en in je eerdere reactie aandringt op nader wetenschappelijk onderzoek en nu op mijn vraag wat je daar dan van verwacht, antwoordt: “Ik verwacht niet zo veel van wetenschappelijk onderzoek in dit opzicht.” Waarom zou je het dan (laten) doen? Hoop je dat zal worden aangetoond dat “daarmee een grens [is] aangegeven aan het naturalistische wereldbeeld”? Dat is toch vergeefse hoop? Zo’n redenering als die van Haldane kún je toch helemaal niet “omkeren”? (Popper!)

    Dan de vraag: wat betekent de kwalificatie “wonder?” Hoe jij daar zelf instaat is me nog steeds niet duidelijk. Je stelt in je artikel wel de vraag Bestaan wonderen? maar je geeft er geen antwoord op. Het lijkt er enerzijds op dat je antwoord “ja” is: je dicht wonderen zekere eigenschappen toe. Anderzijds lijkt het er erg op dat je niet zozeer wonderen als wel wonderverhalen bespreekt, serieus genomen wilt zien, wetenschappelijk onderzocht wilt hebben, enz..
    Dat zulke verhalen serieus genomen moeten worden, bv. door zorgverleners, ben ik weer helemaal met je eens. Dat hoort bij goede zorg. Misschien gaat dat zelfs wel beter als je niet “in wonderen gelooft”. Dat geldt zeker voor “bijna-dood-ervaringen”, maar ik weet niet of je die in één adem met wonderen wilt noemen, zoals Anita Moorjani doet.

    Je laatste zin “Als argument om te geloven legt het [ervaren van God in gewone gebeurtenissen] geen gewicht in de schaal” begreep ik niet.

  12. jart v. 26 april 2013 at 14:59

    Beste Johannes,

    Bedankt dat je op één van de casussen hebt willen ingaan.
    Het is moeilijk om in dit soort discussies dichter bij elkaar te komen.
    Je hebt het onderscheid gemaakt tussen onverklaard en onverklaarbaar.
    Dit is inderdaad een goede samenvatting van ons verschil van beleving.
    Dat ik niet een direct positief antwoord geef op de vraag Bestaan wonderen?, heeft inderdaad te maken het punt dat op wetenschappelijk niveau deze vraag niet beantwoord kan worden.
    In ieder geval, bedankt voor de reactie!

  13. Wim de Rooij 28 maart 2015 at 09:09

    Als god af en toe mensen op een wonderbaarlijke manier zou genezen dan hoeven we slechts te wachten op een zo duidelijk wonder dat het niet te ontkennen valt dat het plaatsgevonden heeft.

    Een voorbeeld zou zijn: Iemand met een afgezet been die een dag later weer twee goede benen bezit.

    Hoe komt het toch dat een god voorkeur zou hebben voor wonderen waaraan door velen getwijfeld kan worden. Waarom blijven de goden zich toch verbergen?

    In de bijbel staan voorbeelden dat Jahweh bewees dat hij bestond. Is god van character verandert of is de god Jahweh, net zoals de god Thor, een fabel uit de oudheid?

  14. michael kors 1 april 2015 at 05:42

    Hello!
    http://www.michaelkorsoutletonlines.us.com Cheap Michael Kors Outlet Handbags Stores
    http://www.michaelkorsoutletinc.us.com Michael Kors Outlet,Michael Kors Outlet online
    http://www.louisvuittonoutlet-us.com Louis Vuitton Outlet,Louis Vuitton handbags
    http://www.michael-kors-outletonline.us.com Michael Kors,Michael Kors Outlet,Michael Kors
    http://www.michael-korsoutletonlinesale.us.com Michael Kors Outlet Online – Exclusive Bags
    http://www.truereligionoutlets.us.com True Religion Outlet,True Religion Jeans
    http://www.sacportefeuillepascher.com Sac Longchamp,sac longchamp solde,sac longchamps
    http://www.coachoutletnet.com coach outlet,coach outlet online,coach factory outlet
    http://www.coachfactoryinc.us.com Coach Outlet Store Online,Coach Outlet,Coach Factory Outlet
    http://www.michaelkorsoutletonlinestore.com michael kors outlet online store
    http://www.thenorthfaceclearance.us.com cheap the north face,the north face outlet,north face
    http://www.coachfactoryoutletstoreonline.us.com coach factory outlet store online
    http://www.saclancel.com Sac Lancel,sac a main lancel pas cher,sac lancel solde
    http://www.truereligionjean.com True Religion,True Religion Jeans outlet store online
    http://www.portefeuillepascher.com Sac Chanel,sac a main chanel pas cher
    http://www.louis-vuittonoutletstores.com louis vuitton,louis vuitton outlet stores
    http://www.burberryoutletstore.us.com burberry outlet,burberry outlet store online
    http://www.louisvuitton-outletsale.com cheap louis vuitton sale,louis vuitton outlet
    http://www.tiffanysandco.us.com tiffany and co,tiffany and co jewelry online
    http://www.michaelkorsoutlet2015.us.com michael kors outlet,michael kors,cheap michael kors
    http://www.christianlouboutins.us.com christian louboutin
    http://www.louisvuittonoutlet-store.com louis vuitton outlet
    http://www.coachfactoryoutletsale.us.com coach factory outlet
    http://www.coachoutletsonlinesell.com coach outlet
    http://www.michaelkorsoutlet-onlinesale.us.com michael kors
    http://www.coachfactory-outletonline.us.com coach factory outlet
    http://www.michael–korsoutletonline.us.com michael kors outlet
    http://www.michaelkorsoutletline.com michael kors outlet online
    http://www.coachoutletstores.us.org coach outlet,coach handbags
    http://www.oakleyssunglassescheap.com oakley sunglasses cheap
    http://www.coachstoreoutlet.us.com coach outlet store online
    http://www.coachoutletfactorystore.us.com coach outlet
    http://www.beatsbydrdre.us.com beats by dr dre
    http://www.hermesbelt.us.com hermes belt
    http://www.hermesbag.us.com hermes bag
    http://www.guccibag.us.com gucci handbags
    http://www.coachstoresonline.us.com coach outlet
    http://www.chanel-handbag.us.com chanel handbags
    http://www.coachoutletstore.us.org coach outlet
    http://www.raybanoutlets.us.com ray ban outlet
    http://www.guccioutletstores.us.com gucci outlet
    http://www.saclouisvuittons.com sac louis vuitton
    http://www.coach-outlet-online.us.com coach outlet
    http://www.coachfactorystoreoutlet.us.com coach factory
    http://www.valentinoshoes.us.org valentino shoes
    http://www.katespadeoutletsonline.com kate spade
    http://www.katespadeoutletstores.us.com kate spade outlet
    http://www.louisvuittonoutlet-online.com louis vuitton outlet
    http://www.coachoutletsstoreonline.cc coach outlet
    http://www.michaelkorsoutletsstore.cc michael kors
    http://www.louisvuitton.us.org louis vuitton
    http://www.sacshermes.com Sac Hermes,sac hermès birkin
    http://www.giuseppezanottishoe.com giuseppe zanotti
    http://www.cocochanelhandbag.us.com chanel handbags
    http://www.burberryoutlets.us.com burberry outlet
    http://www.chanel-bag.us.com chanel handbags
    http://www.pradaoutlet.eu.com prada outlet
    http://www.pradahandbags.eu.com prada handbags
    http://www.pradahandbags.us.org prada handbags outlet
    http://www.marcbymarc-jacobs.com marc by marc jacobs
    http://www.celine-handbags.com celine handbags
    http://www.celinehandbags.us.com celine handbags outlet
    http://www.ray-bansunglasses.com ray ban sunglasses
    http://www.oakleyglasses.us.com oakley sunglasses
    http://www.raybansunglassesweb.com ray ban sunglasses
    http://www.raybanoutletstoreonline.us.com ray ban outlet
    http://www.ray-bansunglasses.us.org ray-ban sunglasses
    http://www.raybanglasses.us.com ray ban glasses
    http://www.oakleyssunglasses.us.com oakley sunglasses cheap
    http://www.oakleysunglasses.com.co cheap oakley sunglasses
    http://www.oakleyoutletstore.us.com oakley outlet
    http://www.oakleysunglasses.us.org oakley sunglasses
    http://www.tomsoutlet.in.net toms outlet
    http://www.louis-vuittonus.com louis vuitton
    http://www.abercrombieandfitchoutlets.com Abercrombie outlet
    http://www.abercrombieandfitchsale.com abercrombie kids
    http://www.ralphlaurenpolos.us.com ralph lauren polo
    http://www.ralphlaurenoutlets.us.com ralph lauren outlet
    http://www.valentinoshoe.com valentino shoes
    http://www.coach-outletstores.us.com coach factory outlet.coach outlet,coach outlet online
    http://www.northfaceoutlet.us.com the north face outlet,the north face,north face outlet
    http://www.coachoutletstoresus.com coach outlet,coach factory outlet,coach outlet online
    http://www.coachfactoryoutletsstore.us.com coach factory outlet,cheap coach handbags
    http://www.katespadehandbags.us.com kate spade handbags,kate spade outlet online
    http://www.coachfactory-outlets.us.com coach outlet store online,coach factory outlet
    http://www.coachfactorystores.us.com coach factory outlet,coach outlet,coach outlet online
    http://www.coachoutlet-store.us.com coach outlet,coach outlet store online
    http://www.coachoutlet-stores.us.com coach outlet,coach factory outlet,coach factory
    http://www.coachfactoryoutletstore.cc coach factory outlet,coach outlet store online
    http://www.kate-spadeoutletonline.com kate spade outlet online,kate spade outlet
    http://www.michaelkorsoutletin.com michael kors outlet,michael kors outlet online
    http://www.ray-bansunglassesoutlet.us.com ray-ban sunglasses outlet,ray-ban sunglasses
    http://www.hollistercoclothingstore.com Hollister Clothing Store,Hollister Clothing
    http://www.abercrombieandfitchclothing.com Abercrombie and Fitch,Abercrombie outlet
    http://www.ralphlaurenoutletonline.us.com ralph lauren outlet online,ralph lauren outlet
    http://www.michaelkorsoutletonlineinc.us.com michael kors outlet online,michael kors
    http://www.tomsshoesoutletonline.in.net Toms Shoes,Toms Shoes Outlet,TOMSshoes,Cheap
    http://www.truereligion-jeans.com true religion,true religion jeans outlet store
    http://www.truereligionoutlet.us.org true religion outlet,true religion outlet online
    http://www.redbottomshoe.us.com red bottom shoes christian louboutin,red bottom shoes
    http://www.coandtiffanys.com Tiffany And Co Jewelry,Tiffany And Co Outlet Online Sale

  15. guoyanying 30 juni 2015 at 07:51

    http://www.guccibelts.us.org/ gucci outlet
    http://www.fitflopsale.net/ fitflop
    http://www.kobe9shoes.net/ kobe bryant shoes
    http://www.kobebryantshoes10.com/ kobe 9 shoes
    http://www.lebronshoes12.net/ lebron 10
    http://www.lebron-11.net/ lebron 10
    http://www.lebronjames-shoes.com/ lebron 12,lebron 11,james shoes,lebron james shoes,lebron shoes,lebron 10,lebron 12 shoes,lebron 9,lebron soldier 8,nike lebron 12,lebron 13,lebron 11 low,lebron james shoes 2014,lebron 8,lebron 12 data,lebron sneakers,lebron 11 shoes,lebron 12 bhm,lebron james sneakers,lebron 12s,nike lebron 11,lebron james shoes 2015,lebron 7
    http://www.kevindurant-shoes.net/ kevin durant shoes 2015
    http://www.fivefingersshoes.org/ fivefingers
    http://www.puma-shoes.net/ puma shoes,puma outlet,pumas,puma outlet store,puma sneakers,puma shoes for men,puma brand,puma store,puma golf shoes
    http://www.salomon-shoes.net/ salomon boots
    http://www.cartierlovebracelet.org/ cartier,cartier watches,cartier love,cartier love bracelet,love bracelet,cartier bracelet,cartier jewelry,cartier rings
    http://www.dolce-and-gabbana.org/ dolce and gabbana,dolce gabbana,dolce and gabbana light blue,dolce and gabbana perfume,dolce and gabbana the one,dolce gabbana perfume
    http://www.dansko-shoes.org/ dansko shoes,dansko outlet,dansko shoes for women,dansko clogs,dansko shoes on sale,dansko,dansko clearance,danskos,dansko clearance outlet,dansko sandals,dansko shoes clearance,dansko nursing shoes,dansko professional,dansco coin albums,dansko boots
    http://www.stuart-weitzman.net/ stuart weitzman,weitzman shoes,stuart weitzman shoes,stuart weitzman boots,stuart weitzman shoes on sale,stuart weitzman outlet,stuart weitzman sale,stuart weitzman clearance

  16. kiyoumins 25 juli 2015 at 01:47

    http://www.oakleysunglasses.ar.com/
    http://www.oakley–sunglasses.com.co/
    http://www.oakleysunglassesoutlet.us.org/
    http://www.rayban–sunglasses.in.net/
    http://www.rayban–sunglasses.org/
    http://www.polo-ralph-lauren.in.net/
    http://www.poloralphlaurenoutlet.us.org/
    http://www.burberry-outletonline.net.co/
    http://www.burberryoutletstore.com.co/
    http://www.michaelkors-outlet-online.us.org/
    http://www.outletonline-michaelkors.com/
    http://www.michaelkorsoutlets-online.us.com/
    http://www.michael-korsoutlet.in.net/
    http://www.michaelkorsoutlet-store.in.net/
    http://www.michaelkors-handbags.in.net/
    http://www.redbottoms.in.net/
    http://www.christianlouboutin-outlet.in.net/
    http://www.christian–louboutin.co.uk/
    http://www.christian-louboutin-shoes.in.net/
    http://www.rolex-replicawatches.us.com/
    http://www.air-jordanshoes.com/
    http://www.nikeoutlet.us/
    http://www.toryburch-outletonline.in.net/
    http://www.guccioutlets.com.co/
    http://www.prada-handbags.in.net/
    http://www.prada-outlet.in.net/
    http://www.longchamp-outlet.in.net/
    http://www.longchamphandbags.us.com/
    http://www.longchamphandbagsoutlet.us.com/
    http://www.tiffanysandco.in.net/
    http://www.tiffanyjewelry.net.co/
    http://www.nikeairmaxinc.net/
    http://www.nikeair-max.net/
    http://www.nike-freerun.com/
    http://www.chanel-handbags.com.co/
    http://www.katespadeoutlets.cc/
    http://www.katespade-handbags.in.net/
    http://www.coachoutlet.jp.net/
    http://www.coachfactory-outletonline.in.net/
    http://www.coachoutletstoreonline.jp.net/
    http://www.coachpurse.in.net/
    http://www.truereligionsale.in.net/
    http://www.true-religion-jeans.in.net/
    http://www.truereligionoutlets.in.net/
    http://www.truereligioninc.in.net/
    http://www.nike-airmax-pas-cher.fr/
    http://www.nikeair-max.fr/
    http://www.airjordanpas-cher.fr/
    http://www.nikefreerun.fr/
    http://www.nike-roshe-run.fr/
    http://www.sac-longchamp-pas-cher.fr/
    http://www.sac–longchamps.fr/
    http://www.poloralphlauren-pascher.fr/
    http://www.louboutin-pas-chere.fr/
    http://www.sac-michaelkors-pascher.fr/
    http://www.sac-burberry-pascher.fr/
    http://www.lunette-oakley-pascher.fr/
    http://www.lunette-rayban-pas-cher.fr/
    http://www.hollister-abercrombiefitch.fr/
    http://www.sachermes.fr/
    http://www.vanspas-cher.fr/
    http://www.timberland-paschere.fr/
    http://www.newbalancesoldes.fr/
    http://www.converse-pas-cher.fr/
    http://www.the-north-face.fr/
    http://www.niketnrequin-pascher.fr/
    http://www.polo-lacoste-pascher.fr/
    http://www.nikeblazerpaschere.fr/
    http://www.nikeair-force.fr/
    http://www.sac-guesspascher.fr/
    http://www.sac-vanessa-bruno.fr/
    http://www.scarpe–hoganoutlet.it/
    http://www.rayban-sunglasses.me.uk/
    http://www.michaelkorshandbags-uk.org.uk/
    http://www.michaelkors-outlet-canada.ca/
    http://www.lululemon-outlet-canada.ca/
    http://www.hollister-sale.org.uk/
    http://www.thenorth–face.co.uk/
    http://www.mulberryhandbags-outlet.org.uk/
    http://www.ralphlaurenoutlet-uk.co.uk/
    http://www.nikeairmaxa.co.uk/
    http://www.nikeairmaxinc.co.uk/
    http://www.nikefree-running.co.uk/
    http://www.abercrombieand-fitch.org.uk/
    http://www.nikeroshe-run.co.uk/
    http://www.nike–trainers.co.uk/
    http://www.nikeair-huarache.co.uk/
    http://www.longchampbags.org.uk/
    http://www.hollister-abercrombie.es/
    http://www.vans-shoes-outlet.com/
    http://www.nikerosherun.net/
    http://www.maccosmeticsoutlet.in.net/
    http://www.abercrombieand-fitch.in.net/
    http://www.hermesbirkinbags.com.co/
    http://www.thenorthfaceoutlet.in.net/
    http://www.northface-outlet.in.net/
    http://www.newbalance-shoes.in.net/
    http://www.reebok-outlet.in.net/
    http://www.lululemonoutlets.in.net/
    http://www.cheap-nfljersey.in.net/
    http://www.cheap-weddingdresses.org/
    http://www.beatsbydrdreheadphones.in.net/
    http://www.montblancpens.cc/
    http://www.ferragamo-shoes.net/
    http://www.giuseppe-zanotti.in.net/
    http://www.instylerionicstyler.us.com/
    http://www.babyliss.in.net/
    http://www.mcmhandbags.net/
    http://www.chiflatiron.cn.com/
    http://www.insanityworkout.in.net/
    http://www.ghd-hair-straighteners.org.uk/
    http://www.bottegaveneta-handbagsoutlet.com/
    http://www.valentino-shoes.in.net/
    http://www.herveleger.us/
    http://www.asicso.com/
    http://www.soccer–shoes.net/
    http://www.soccerjerseys.com.co/
    http://www.celine-handbags.org/
    http://www.p90x-workout.us.com/
    http://www.jimmychoo-shoes.in.net/
    http://www.hollister-clothing-store.com/
    http://www.nike-airmax.nl/
    http://www.baseball-bats.us/
    http://www.iphonecases.com.co/
    http://www.timberlandboot.net/
    http://www.occhiali-oakley.it/
    http://www.louboutinscarpe.it/
    http://www.poloralph-lauren.it/
    http://www.abercrombiehollister.it/
    http://www.nikeair-max.it/
    http://www.vansscarpe.it/
    http://www.converse-allstar.it/
    http://www.borse–gucci.it/
    http://www.rayban–occhiali.it/
    http://www.converse–shoes.com/
    http://www.lancelpascher.fr/
    http://www.toms–shoes.net/
    http://www.montrepas-cher.fr/
    http://www.karenmillen-dresses.me.uk/
    http://www.supra–shoes.com/
    http://www.juicycoutureoutlet.jp.net/
    http://www.juicycoutureoutlet.com.co/
    http://www.marcjacobs.us.org/
    http://coachofficialsite.blog.com/
    http://www.cheapweddingdresses.org.uk/
    http://www.replica-watches.me.uk/
    http://www.hollister–canada.ca/
    http://www.pandora-jewelry.in.net/
    http://www.pandora–charms.in.net/
    http://www.pandora–charms.org.uk/
    http://www.linksoflondon.me.uk/
    http://www.thomas-sabo-uk.org.uk/
    http://www.swarovski-jewelry.in.net/
    http://www.swarovski-uk.co.uk/
    http://www.uggs-outletboots.in.net/
    http://www.uggboot.in.net/
    http://www.cheapuggboots.in.net/
    http://www.cheap-uggs.in.net/
    http://www.uggs-outlet.in.net/
    http://www.bottesugg-pas-cher.fr/
    http://www.ugg-pas-cher.fr/
    http://www.ugg-boots-uggs.co.uk/
    http://www.ugg–australia.it/
    http://www.uggs–canada.ca/

  17. Michael Kors Outlet 27 juli 2015 at 04:57

    http://www.edhardypopsale.com ED Hardy Outlet
    http://www.michaelkors–outlets.us.com Michael Kors Outlet
    http://www.coachoutletweb.us.com Coach Outlet
    http://www.katespadeoutletsstore.us.com Kate Spade Outlet
    http://www.cheapairjordans.us.com Cheap Jordans
    http://www.michaelkorsoutletsstores.us.com Michael Kors Outlet Store
    http://www.redbottomshoeoutlet.com Red Bottom Shoes
    http://www.uggbootsstores.com UGG Black Firday
    http://www.coachoutletsonlinestore.us.com Coach Factory
    http://www.coachoutlet-online.us.org Coach Handbags
    http://www.oakleyglassesoutlets.us.com Oakley Sunglasses
    http://www.toryburch-outlet.us.org Tory Burch Outlet
    http://www.longchamp-outlet.us.com Longchamp Handbags
    http://www.pagina16.com Louis Vuitton Outlet
    http://www.innnov8.com Michael Kors Handbags
    http://www.coachoutletweb.us.com Coach Purse
    http://www.katespadeoutletsstore.us.com Kate Spade Handbags
    http://www.cheapairjordans.us.com Air Jordan
    http://www.michaelkorsoutletsstores.us.com Michael Kors Store
    http://www.edhardypopsale.com ED Hardy Clothing
    http://www.coachoutlet-online.us.org Coach Factory Outlet
    http://www.coachoutletsonlinestore.us.com Coach Online Store
    http://www.oakleyglassesoutlets.us.com Oakley Outlet
    http://www.toryburch-outlet.us.org Tory Burch Shoes
    http://www.longchamp-outlet.us.com Longchamp Outlet
    http://www.michaelkors–outlets.us.com Michael Kors Handbags
    http://www.innnovate.com Coach Outlets Online
    http://www.uggbootsstores.com UGG Boot
    http://www.redbottomshoeoutlet.com Christian Louboutin Shoes

  18. 1234 14 augustus 2015 at 07:05

    http://www.oakleysunglasses.ar.com/
    http://www.oakley–sunglasses.com.co/
    http://www.oakleysunglassesoutlet.us.org/
    http://www.rayban–sunglasses.in.net/
    http://www.rayban–sunglasses.org/
    http://www.polo-ralph-lauren.in.net/
    http://www.poloralphlaurenoutlet.us.org/
    http://www.burberry-outletonline.us.com/
    http://www.burberryoutletstore.com.co/
    http://www.michaelkors-outlet-online.us.org/
    http://www.outletonline-michaelkors.com/
    http://www.michaelkorsoutlets-online.us.com/
    http://www.michael-korsoutlet.in.net/
    http://www.michaelkorsoutlet-store.in.net/
    http://www.michaelkors-handbags.in.net/
    http://www.redbottoms.in.net/
    http://www.christianlouboutin-outlet.in.net/
    http://www.christian–louboutin.co.uk/
    http://www.christian-louboutin-shoes.in.net/
    http://www.rolex-replicawatches.us.com/
    http://www.air-jordanshoes.com/
    http://www.nikeoutlet.us/
    http://www.toryburch-outletonline.in.net/
    http://www.guccioutlets.com.co/
    http://www.prada-handbags.in.net/
    http://www.prada-outlet.in.net/
    http://www.longchamp-outlet.in.net/
    http://www.longchamphandbags.us.com/
    http://www.longchamphandbagsoutlet.us.com/
    http://www.tiffanysandco.in.net/
    http://www.tiffanyjewelry.net.co/
    http://www.nikeairmaxinc.net/
    http://www.nikeair-max.net/
    http://www.nike-freerun.com/
    http://www.chanel-handbags.com.co/
    http://www.katespadeoutlets.cc/
    http://www.katespade-handbags.in.net/
    http://www.coachoutlet.jp.net/
    http://www.coachfactory-outletonline.in.net/
    http://www.coachoutletstoreonline.jp.net/
    http://www.coachpurse.in.net/
    http://www.truereligionsale.in.net/
    http://www.true-religion-jeans.in.net/
    http://www.truereligionoutlets.in.net/
    http://www.truereligioninoutlet.biz/
    http://www.nike-airmax-pas-cher.fr/
    http://www.nikeair-max.fr/
    http://www.airjordanpas-cher.fr/
    http://www.nikefreerun.fr/
    http://www.nike-roshe-run.fr/
    http://www.sac-longchamp-pas-cher.fr/
    http://www.sac–longchamps.fr/
    http://www.poloralphlauren-pascher.fr/
    http://www.louboutin-pas-chere.fr/
    http://www.sac-michaelkors-pascher.fr/
    http://www.sac-burberry-pascher.fr/
    http://www.lunette-oakley-pascher.fr/
    http://www.lunette-rayban-pas-cher.fr/
    http://www.hollister-abercrombiefitch.fr/
    http://www.sachermes.fr/
    http://www.vanspas-cher.fr/
    http://www.timberland-paschere.fr/
    http://www.newbalancesoldes.fr/
    http://www.converse-pas-cher.fr/
    http://www.the-north-face.fr/
    http://www.niketnrequin-pascher.fr/
    http://www.polo-lacoste-pascher.fr/
    http://www.nikeblazerpaschere.fr/
    http://www.nikeair-force.fr/
    http://www.sac-guesspascher.fr/
    http://www.sac-vanessa-bruno.fr/
    http://www.scarpe–hoganoutlet.it/
    http://www.rayban-sunglasses.me.uk/
    http://www.michaelkorshandbags-uk.org.uk/
    http://www.michael-kors-outlet-canada.ca/
    http://www.lululemon-outlet-canada.ca/
    http://www.hollister-sale.org.uk/
    http://www.thenorth–face.co.uk/
    http://www.mulberryhandbags-outlet.org.uk/
    http://www.ralphlauren-outlet-uk.co.uk/
    http://www.nikeairmaxa.co.uk/
    http://www.nikeairmaxinc.co.uk/
    http://www.nike-freerun.co.uk/
    http://www.abercrombieand-fitch.co.uk/
    http://www.nike-roshe-run.org.uk/
    http://www.nike-trainers.org.uk/
    http://www.nike-air-huarache.co.uk/
    http://www.longchampbags.org.uk/
    http://www.hollister-abercrombie.es/
    http://www.vans-shoes-outlet.com/
    http://www.nikerosherun.net/
    http://www.maccosmeticsoutlet.in.net/
    http://www.abercrombieand-fitch.in.net/
    http://www.hermesbirkinbags.com.co/
    http://www.thenorthfaceoutlet.in.net/
    http://www.northface-outlet.in.net/
    http://www.newbalance-shoes.in.net/
    http://www.reebok-outlet.in.net/
    http://www.lululemonoutlets.in.net/
    http://www.cheap-nfljersey.in.net/
    http://www.cheap-weddingdresses.org/
    http://www.beatsbydrdre-headphones.in.net/
    http://www.mont-blanc-pens.biz/
    http://www.ferragamo-shoes.net/
    http://www.giuseppe-zanotti.in.net/
    http://www.instylerionicstyler.us.com/
    http://www.babyliss.in.net/
    http://www.mcmhandbags.net/
    http://www.chiflatiron.cn.com/
    http://www.insanityworkout.in.net/
    http://www.ghd-hair-straighteners.org.uk/
    http://www.bottegaveneta-handbagsoutlet.com/
    http://www.valentino-shoes.in.net/
    http://www.herveleger.us/
    http://www.asicso.com/
    http://www.soccer–shoes.net/
    http://www.soccerjerseys.com.co/
    http://www.celine-handbags.org/
    http://www.p90x-workout.us.com/
    http://www.jimmychoo-shoes.in.net/
    http://www.hollister-clothing-store.net/
    http://www.nike-airmax.nl/
    http://www.baseball-bats.us/
    http://www.iphonecases.com.co/
    http://www.timberlandboot.net/
    http://www.occhiali-oakley.it/
    http://www.christian–louboutin.it/
    http://www.poloralph-lauren.it/
    http://www.abercrombiehollister.it/
    http://www.nikeair-max.it/
    http://www.vansscarpe.it/
    http://www.converse-allstar.it/
    http://www.borse–gucci.it/
    http://www.rayban–occhiali.it/
    http://www.converse–shoes.com/
    http://www.lancelpascher.fr/
    http://www.toms–shoes.net/
    http://www.montrepas-cher.fr/
    http://www.karenmillen-dresses.me.uk/
    http://www.supra–shoes.com/
    http://www.juicycoutureoutlet.jp.net/
    http://www.juicycoutureoutlet.com.co/
    http://www.marcjacobs.us.org/
    http://coachofficialsite.blog.com/
    http://www.cheapweddingdresses.org.uk/
    http://www.replica-watches.me.uk/
    http://www.hollister–canada.ca/
    http://www.pandora-jewelry.in.net/
    http://www.pandora–charms.in.net/
    http://www.pandora–charms.org.uk/
    http://www.linksoflondon.me.uk/
    http://www.thomas-sabo-uk.org.uk/
    http://www.swarovski-jewelry.in.net/
    http://www.swarovski-uk.co.uk/
    http://www.uggs-outletboots.in.net/
    http://www.uggboot.in.net/
    http://www.cheapuggboots.in.net/
    http://www.cheap-uggs.in.net/
    http://www.uggs-outlet.in.net/
    http://www.bottesugg-pas-cher.fr/
    http://www.ugg-pas-cher.fr/
    http://www.ugg-boots-uggs.org.uk/
    http://www.ugg–australia.it/
    http://www.uggs–canada.ca/

Comments are closed.